Jump to content

Mestey co-rollageyssagh

Veih Wikipedia.
Ta Co-rollageyssyn ny Lughyn (NGC 4676 A&B) mestey.

Ta mestaghyn co-rollageyssagh taghyrtyn tra ta daa (ny ny smoo) cho-rollageys covuilley rish y cheilley. Ta'n eddyr-obbraghey shen coontit myr yn eddyr-obbraghey co-rollageyssagh smoo loghtal t'ayn. Shymmey eiyrtys mooar er ny co-rollageyssyn hene kyndagh rish ny h-eddyr-obbraghyn ym-hayrnagh eddyr ny co-rollageyssyn as y screebey eddyr y ghas as y joan tuinnagh. Ansherbee, ta cummaghyn as sorçhyn ny h-eiyrtyssyn shen bunnit er caghlaaghyn mooarey dy pharameadaryn lheid as uillinyn ny covuillaghyn, ny bieauidyn, as y mooadys ny cummey conastagh. Shymmey obbyr as ronsaghey ta taghyrtyn nish 'sy cheird shoh. S'scanshoil ta mestaghyn co-rollageyssagh er-yn-oyr dy vel y chormid vestee coontit myr towshan bunneydagh da aafilley ny co-rollageyssyn as t'eh kiarail leeidyn da rollageyderyn bentyn rish aase co-rollageyssyn harrish lhingyn liauyrey.[1]

Ronnaghyn

[reagh | reagh y bun]

Foddee mestaghyn co-rollageyssagh ve rang-oardit ayns possanyn er lheh bentyn rish troyn ny co-rollageyssyn mestee, lheid as yn earroo oc, y mooadys cosoylagh oc, as berçhys y ghas t'ayndaue.

Rere earroo

[reagh | reagh y bun]

Foddee mestaghyn ve rang-oardit rere earroo ny co-rollageyssyn ta mestey:

Mestey jeesoil
Daa cho-rollageys ta mestey.
Yl-vestey
Tree co-rollageys ta mestey.

Rere mooadys

[reagh | reagh y bun]

Foddee mestaghyn ve rang-oardit rere mooadys y cho-rollageys smoo as kys t'eh er ny ve ceaghlit rere mooadys ny cummey liorish y vestey:

Myn-vestey
Ta mestaghyn coontit myr myn-vestaghyn tra ta fer jeh ny co-rollageyssyn foddey ny smoo na yn fer, ny ny fir, elley. Er y chooid smoo, ta'n co-rollageys "gee" yn fer by loo - red ta enmyssit "canniblaght ghalactagh" - soo yn chooid smoo jeh'n ghas as ny rollageyn echey gyn mooarane eiyrtys er y cho-rollageys smoo. T'eh er credjal dy vel y co-rollageys ain, Raad Mooar Gorree, gee shiartanse dy cho-rollageyssyn beggey ec y traa t'ayn, lheid as Co-rollageys Crivassanagh y Voddey Mooar as, foddee, Bodjallyn Magellan. T'eh er credjal dy nee brooillagh co-rollageys crivassanagh ta begnagh mestit rish Raad Mooar Gorree eh Strooan Rollageagh y Voidyn.
Mooar-vestey
Ta mestaghyn eddyr daa cho-rollageys caslagh ta cosoylagh rish y cheilley coontit myr mooar-vestaghyn; my vees ad covuilley fo uillinyn as bieauidyn cooie, vees ad mestey rere aght ta gimman y chooid smoo jeh'n joan as y gas lesh caghlaa obbrinaghtyn aaveaghee ta goaill stiagh keimyn dy heshveanyn galactagh bio. T'eh er credjal dy nee eshyn y forse immanagh ta çheu chooylloo quasaryn. She co-rollageys eelipsagh yn eiyrtys, as ta ram rollageyderyn sheiltyn dy nee eshyn y vun-obbrinaght ta croo eelipsee.

Ren un studeyrys feddyn magh dy ren co-rollageyssyn mooarey mestey rish y cheilley foddee un cheayrt harrish 9 billoonyn dy vleeantyn. Ren co-rollageyssyn beggey mestey rish co-rollageyssyn mooarey ny s'menkey.[1] Rere ny faaishnyssyn, bee Raad Mooar Gorree as Co-rollageys y Ven Gheulit mestey lurg 4.5 billoonyn dy vleeantyn. T'ee oolit dy nee yn mestey shen croo co-rollageys eelipsagh mooar ass daa cho-rollageys caslagh mooar-chiaddit.

Rere berçhys gas

[reagh | reagh y bun]

Foddee mestaghyn ve rang-oardit rere eddyr-obbraghey yn ghas (my vel gas erbee ayn) ta çheusthie as ta mygeayrt ny co-rollageyssyn ta mestey:

Mestey fliugh
Ta mestaghyn fliugh taghyrtyn tra ta co-rollageyssyn berçhagh ayns gas (co-rollageyssyn "gorrym") mestey rish y cheilley. Er y chooid smoo, ta co-rollageyssyn fliugh croo ram rollageyn, ceaghley co-rollageyssyn jysk stiagh ayns co-rollageyssyn eelipsagh, as cur bun rish bioyrid quasaryn.[2]
Mestey çhirrym
Ta mestaghyn eddyr co-rollageyssyn raad nagh vel mooarane gas ayn (co-rollageyssyn "jiarg") enmyssit co-rollageyssyn çhirrym. Er y chooid smoo, cha nel mestaghyn çhirrym ceaghley cormidyn crooaght rollageyn ayns ny co-rollageyssyn dy mooar, agh foddee dy vel paart mooar ad ayns bishaghey yn ghlout rollageagh.[2]
Mestey tash
Ta mestaghyn tash taghyrtyn eddyr yn daa horçh dy cho-rollageyssyn ta enmyssit heose (co-rollageyssyn "gorrym" as "jiarg"), my vel gas dy liooar ayn son dy chur rish cormidyn mooarey dy chrooaght rollageyn agh mannagh vel dy liooar ayn son dy chroo dhossanyn bluckanagh.[3]
Mestey mestit
Ta mestaghyn mestit tra ta co-rollageyssyn berçhagh ayns gas as co-rollageyssyn gyn mooarane gas (co-rollageyssyn "gorrym" as "jiarg") mestey rish y cheilley.

Sampleyryn

[reagh | reagh y bun]

Ta co-rollageyssyn ta mestey, ny ta er ny vestey, goaill stiagh:

Galleree

[reagh | reagh y bun]
Co-rollageyssyn mestey
Arp 302 (clee); NGC 7752/7753; IIZw96 (yesh)
NGC 2623 – keim yerrinagh jeh mestey daa cho-rollageys[4]
Lhoobaghyn co-rollageyssagh – foddee dy nee mestey t'ayn[5]
Markarian 779 – foddee dy nee mestey t'aynr[6]
Mooar-vestey co-rollageyssagh (smooinaght ellynagh)[7]
“V Etlagh” – daa cho-rollageys[8]
ESO 99-4, co-rollageys quaagh – foddee dy nee mestey t'aynr[9]

Jeeagh er neesht

[reagh | reagh y bun]

Imraaghyn

[reagh | reagh y bun]
  1. a b "Astronomers Pin Down Galaxy Collision Rate" (27 Jerrey Fouyir 2011). 
  2. a b Lin, Lihwal (Jerrey Souree 2008). "The Redshift Evolution of Wet, Dry, and Mixed Galaxy Mergers from Close Galaxy Pairs in the DEEP2 Galaxy Redshift Survey". The Astrophysical Journal. Ym-lioar 681 (232): 232–243. doi:10.1086/587928. Bibcode2008ApJ...681..232L. 
  3. Forbes, Duncan A. (Averil 2007). "Damp Mergers: Recent Gaseous Mergers without Significant Globular Cluster Formation?". The Astrophysical Journal. Ym-lioar 659 (1): 188–194. doi:10.1086/512033. Bibcode2007ApJ...659..188F. 
  4. "A glimpse of the future". www.spacetelescope.org. Feddynit magh er 16 Jerrey Fouyir 2017.
  5. "Galactic glow worm". 
  6. "Transforming Galaxies". Picture of the Week. ESA/Hubble. Feddynit magh er 6 Toshiaght Arree 2012.
  7. "Ancient Galaxy Megamergers - ALMA and APEX discover massive conglomerations of forming galaxies in early Universe". www.eso.org. Feddynit magh er 26 Averil 2018.
  8. "Cosmic "flying V" of merging galaxies". 
  9. "ESO 99-4". ESA/Hubble Picture of the Week. Feddynit magh er 24 Averil 2018.

Kianglaghyn magh

[reagh | reagh y bun]