Rhannau o leferydd

Ass Wikipedia.
Jump to navigation Jump to search

Mewn gramadeg traddodiadol, mae rhan o leferydd yn gategori o eiriau (neu, yn fwy cyffredinol, o eitemau geirfaol) sydd â phriodweddau gramadegol tebyg. Yn gyffredinol, mae geiriau a roddir i'r un rhan o leferydd yn dangos ymddygiad cystrawennol tebyg - maent yn chwarae rolau tebyg o fewn strwythur gramadegol brawddegau - ac weithiau morffoleg debyg yn yr ystyr eu bod yn cael eu trwytho ar gyfer priodweddau tebyg. Parts Of Speech In Main Part Of English Grammar.

Y rhannau lleferydd Saesneg a restrir yn gyffredin yw enw, berf, ansoddair, adferf, rhagenw, arddodiad, cydgysylltiad, chwistrelliad, rhifolyn, erthygl neu benderfynydd. Yn y bôn, mae gan ieithoedd Indo-Ewropeaidd eraill yr holl ddosbarthiadau geiriau hyn yn y bôn; [1] un eithriad i'r cyffredinoli hwn yw nad oes gan y mwyafrif o ieithoedd Slafaidd yn ogystal â Lladin a Sansgrit erthyglau. Y tu hwnt i'r teulu Indo-Ewropeaidd, mae ieithoedd Ewropeaidd eraill fel Hwngari a Ffinneg, y mae'r ddwy ohonynt yn perthyn i'r teulu Uralig, yn hollol brin o arddodiaid neu ychydig iawn ohonynt sydd ganddynt; yn hytrach, mae ganddyn nhw ohiriadau.

Mae termau eraill na rhan o leferydd - yn enwedig mewn dosbarthiadau ieithyddol modern, sy'n aml yn gwneud gwahaniaethau mwy manwl gywir na'r cynllun traddodiadol - yn cynnwys dosbarth geiriau, dosbarth geirfaol, a chategori geirfaol. Mae rhai awduron yn cyfyngu'r term categori geirfaol i gyfeirio at fath penodol o gategori cystrawennol yn unig; ar eu cyfer nid yw'r term yn cynnwys y rhannau hynny o leferydd yr ystyrir eu bod yn swyddogaethol, megis rhagenwau. Defnyddir y term dosbarth dosbarth hefyd, er bod gan hwn amryw o ddiffiniadau sy'n gwrthdaro. [2] Gellir dosbarthu dosbarthiadau geiriau fel rhai agored neu gaeedig: mae dosbarthiadau agored (fel enwau, berfau ac ansoddeiriau) yn caffael aelodau newydd yn gyson, tra bod dosbarthiadau caeedig (fel rhagenwau a chysyllteiriau) yn caffael aelodau newydd yn anaml, os o gwbl.

Mae gan bron pob iaith y dosbarthiadau geiriau enw, a berf, ond y tu hwnt i'r ddwy iaith hyn mae amrywiadau sylweddol ymhlith gwahanol ieithoedd. [3] Er enghraifft,

Mae gan Japaneeg gymaint â thri dosbarth o ansoddeiriau, lle mae gan y Saesneg un (na ddylid ei gymysgu â'r saith math o ansoddeiriau Saesneg, neu'r ffaith y gall ansoddeiriau Saesneg addasu enwau a rhagenwau); Mae gan Tsieineaidd, Corea, Japaneaidd a Fietnam ddosbarth o ddosbarthwyr enwol; a Nid yw llawer o ieithoedd yn gwahaniaethu rhwng ansoddeiriau a adferfau, na rhwng ansoddeiriau a berfau (gweler y ferf statig). Oherwydd amrywiad o'r fath yn nifer y categorïau a'u priodweddau adnabod, rhaid dadansoddi rhannau lleferydd ar gyfer pob iaith unigol. Serch hynny, mae'r labeli ar gyfer pob categori yn cael eu neilltuo ar sail meini prawf cyffredinol. [3]



Ganrif neu ddwy ar ôl gwaith Nirukta, ysgrifennodd yr ysgolhaig Groegaidd Plato yn ei ymgom Cratylus fod "... brawddegau, rwy'n beichiogi, yn gyfuniad o ferfau [rhêma] ac enwau [o'roma]". [7] Ychwanegodd Aristotle ddosbarth arall, "joint" [sýndesmos], a oedd yn cynnwys nid yn unig y geiriau a elwir heddiw yn gysyllteiriau, ond hefyd rannau eraill (mae'r dehongliadau'n wahanol; mewn un dehongliad mae'n rhagenwau, arddodiaid, a'r erthygl [8]).

Erbyn diwedd yr 2il ganrif CC roedd gramadegwyr wedi ehangu'r cynllun dosbarthu hwn i wyth categori, a welir yn y Gelf Ramadeg, a briodolir i Dionysius Thrax: [9]

Enw (o'roma): rhan o araith a ffurfiwyd ar gyfer achos, sy'n arwydd o endid concrit neu haniaethol Berf (rhêma): rhan o leferydd heb ffurfdro achos, ond wedi'i drwytho ar gyfer amser, person a rhif, sy'n arwydd o weithgaredd neu broses a berfformiwyd neu a gafodd Cyfranogwr (metokhḗ): rhan o nodweddion rhannu lleferydd y ferf a'r enw Erthygl (árthron): rhan ddadleuol o leferydd, y cymerir ei bod yn cynnwys yr erthygl bendant, ond hefyd y rhagenw cymharol sylfaenol Rhagenw (antōnymíā): rhan o araith y gellir ei rhoi yn lle enw ac wedi'i farcio ar gyfer person Arddodiad (próthesis): rhan o araith a osodir o flaen geiriau eraill mewn cyfansoddiad ac mewn cystrawen Adferiad (epírrhēma): rhan o araith heb ffurfdro, wrth addasu neu yn ychwanegol at ferf, ansoddair, cymal, brawddeg, neu adferf arall Conjunction (sýndesmos): rhan o leferydd yn rhwymo'r ddisgwrs at ei gilydd ac yn llenwi bylchau yn ei ddehongliad