Rheynn Eas

She straih lheimyn ushtey er Awin Rheynn Eas eh Rheynn Eas (Baarle: [Rhenass Waterfall] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help)). T'eh soit ayns Glion Rheynn Eas ayns Skeerey Charmane, Mannin. Ta'n eas ny lhie ayns Glion Ashoonagh Ghlion Rheynn Eas, seose yn awin veih çheet ry-cheilley ny h-awinyn Rheynn Eas as Awin Blaber raad ta'n Neb goaill toshiaght. Ta ny lheimyn ushtey tuittym sheese trooid clash v'er ny chrimmey sitagh ayns creggyn Ordoveeshanagh y Phossan Manninagh.
Haink yn eas dy ve ny voayl focasagh jeh reamys ceau emshir Ghlion Rheynn Eas car y nuyoo eash jeig tra va cassanyn, droghadyn, as buill fakinagh er ny hroggal mygeayrt yn chlash. T'eh er ny ve soilshit magh ayns stiuragyn dys Mannin veih'n nuyoo eash jeig er y chooid sloo, as t'eh foast coontit myr nane jeh ny h-ard-troghyn ayns Glion Ashoonagh Ghlion Rheynn Eas.
Çheer-oaylleeaght as ushtey-oaylleeaght
[reagh | reagh y bun]Ta'n eas soit er Awin Rheynn Eas ta roie trooid glion cheylljagh roish my vel eh roie sheese trooid clash cheyl ec ny h-easyn. Ta Awin Blaber çheet ry-cheilley rish Awin Rheynn Eas sheese yn awin veih'n eas; heese veih'n cho-strooan shen, ta'n bollagh ushtey goll er oaie myr Awin yn Neb.[1][2]
Ta'n eas hene jeant ass straih dy lheimyn ushtey; cha nee tuittym gyn brishey t'ayn. Ta'n awin tuittym sheese trooid straih dy cheimyn cregganagh as ammyryn çheusthie jeh'n chlash. Ren coontey 'sy nuyoo eash lesh Henry Irwin Jenkinson recortyssey ard-tuittym er mysh 20 tr (6.1 m), myrane lesh lheimyn elley 'sy ghlion.[3]
Ta'n çheer-yalloo mygeayrt yn eas ny ayrn jeh corys glionteeyn sleitoil Vannin heear. Ta'n chlash as ny keylljyn mygeayrt y mooee goit stiagh ayns Glion Ashoonagh Ghlion Rheynn Eas raad ta cassanyn as droghadyn cur rish roshtynys dys yn eas as liorish yn awin.[4]
Creg-oaylleeaght
[reagh | reagh y bun]Ta Rheynn Eas 'sy Phossan Manninagh Ordoveeshanagh, lhiantynys creggyn drundinagh ta croo cooid vie jeh bun-charrick Vannin. Va ny creggyn currit sheese ayns çhymmyltaght varrey ghowin myr oardee turbideet reesht as reesht as t'eh jeant ass clagh laaghey, clagh ghlaare, as clagh gheinee er y chooid smoo.[5]
Ta'n eas ny lhie ayns Crooaght Ghlion Rosien jeh'n Phossan Manninagh ta jeant ass claghyn laaghey lhiannit marish straihyn dy chlaghyn glaare currit ny hrooid. Ta'n chrooaght shoh anchoodit ayns Glion Rheynn Eas as ayns ayrnyn elley Vannin heear.[5]
Va creggyn y Phossan Manninagh er ny yee-chummey car yn oro-ghiennaghtyn Chaladoanagh, tra va ny filljyn as ny scoltaghyn er ny chroo as ad cleayney strughtoor creg-oaylleeagh yn ellan. Ren crimmey eiyrtyssagh lesh Awin Rheynn Eas y vun-charrick y ghiarrey ny hrood as, feie tammylt, va clash gheyre as y straih lheimyn ushtey er nyn groo.[5]
Shennaghys
[reagh | reagh y bun]
Va Glion Rheynn Eas ymmydit foddey roish e lhiasaghey myr cleayn turryssagh. Ta skeealyn beill v'er nyn jaglym lesh Culture Vannin recortyssey mwyllin cochruinnagh jeh sorçh Loghlinagh seose yn awin veih'n eas, raad va pooar y strooan ymmydit ry-hoi loaghtey aittin da beaghey beiyn.[6]
Car y nuyoo eash jeig, haink Rheynn Eas dy ve ny ard-veer jeh thallooyn ceau emshir "Glen Helen", yn ennym Baarlagh noa va bronnit er y ghlion. Ren Mr Marsen lhiasaghey yn thalloo, chur eh sheese keylljyn lhean, hrogg eh cassanyn as droghadyn, chroo eh seyraadyn da keayrtee, as ren eh aa-enmyssey yn ghlion ass e neen. Va'n eas goit stiagh 'sy çheer-yalloo kiaddit marish buill fakinagh as bollee ayn lhig da keayrtee yn eas y roshtyn.[3]
Roish jerrey yn nuyoo eash jeig, va turryssyn dys Glion Rheynn Eas as Rheynn Eas hene mastey çhynskyl turryssagh Vannin. Hoilshee stiuragyn yn eas myr kione-jurnaa so-roshtynagh lesh bollee choshey trooid y ghlion as, ny s'anmee, va tooilley cassanyn, droghadyn as seyraadyn currit rish yn ard mygeayrt yn eas.[3][7]
Chionnee Bing Keylljyn, Thallooin, as Meainyn steat Glion Rheynn Eas as ny thieyn ghow lesh 'sy vlein 1958 as haink eh dy ve ny ayrn jeh Glionteenyn Ashoonagh Vannin.[8][9]
Roshtynys
[reagh | reagh y bun]Foddee sleih goll dys yn eas veih'n raad A3 eddyr Balley Keeill Eoin as Balley Keeill Vaayl as ta seyraadyn pairkal as keayrtagh ry-gheddyn ayn.[4] Veih'n entreilys dys y ghlion, ta cassanyn geiyrt er awinyn y Neb as Blaber trooid y ghlion roish my ve ad roshtyn yn eas. Ta'n eas soit mysh 3⁄4 mi (1.2 km) stiagh 'sy ghlion.[4][3] Ta Footpath Guide to the Isle of Man veih'n vlein 1947 soilshaghey bollagh veih Balley Keeill Eoin trooid glion y Neb as stiagh ayns Glion Rheynn Eas as dy row yn eas soit feed minnidyn veih'n entreilys.[10]
Jeeagh er neesht
[reagh | reagh y bun]Imraaghyn
[reagh | reagh y bun]- ↑ Isle of Man 25-inch maps (Map). Ordnance Survey. 1889.
- ↑ Sheet SC38 (Map). Ordnance Survey. 1974.
- 1 2 3 4 Jenkinson, Henry Irwin (1874). A Practical Guide to the Isle of Man. Lunnin: Edward Stanford. dg. 60.
- 1 2 3 "Glen Helen". Visit Isle of Man. Feddynit er 7 Luanistyn 2026.
- 1 2 3 Chadwick, R. A.; Jackson, D. I.; Barnes, R. P.; Kimbell, G. S.; Johnson, H.; Chiverrell, R. C.; Thomas, G. S. P.; Jones, N. S.; Riley, N. J.; Pickett, E. A.; Young, B.; Holliday, D. W.; Ball, D. F.; Molyneux, S. G.; Long, D.; Power, G. M.; Roberts, D. H. (2001). Geology of the Isle of Man and its offshore area. British Geological Survey and Treasury, Reiltys Vannin. ISBN 0-85272-395-4.
- ↑ "Sam Knight oral history transcript" (PDF). Culture Vannin. Feddynit er 7 Luanistyn 2026.
- ↑ "Manx Switzerland: Glen Helen and Rhenass Falls" (PDF). Ballaugh Heritage Archive. Er ny hashtey veih y lhieggan bunneydagh (PDF) er 2025-12-04. Feddynit er 7 Luanistyn 2026.
- ↑ "Glen Helen Purchase", Isle of Man Examiner (22 Boaldyn 1958), dg. 11.
- ↑ "Purchase of Glen Helen", Peel City Guardian (17 Boaldyn 1958), dg. 1.
- ↑ Brennan, V. (1947). "V. St John's and Glen Helen". The Isle of Man: Footpath Guide No. 36. Lunnin: The Saint Catherine Press.
Kianglaghyn magh
[reagh | reagh y bun]- Glen Helen – Visit Isle of Man (ayns Baarle)