Shennaghys y çheanse as y çhaghnoaylleeaght
She magher jeh shennaghys eh shennaghys y çheanse as y çhaghnoaylleeaght (SÇÇ) ta scrutaghey caghlaa toiggaltys deiney jeh'n theihll najooragh (sheanse) as jeh'n jargaght ec deiney eh dy stiurey (çhaghnoaylleeaght) harrish ny milley-vleeantyn. Ta'n magher acadoil shen jannoo studeyrys er eiyrtyssyn cultooragh, tarmaynagh, as politickagh jeh noaidyn sheansagh.
Va shennaghyssyn yn çheanse screeut sheese dy bunneydagh liorish sheanseyryn obbree as aa-heanseyryn, as ny shennaghyssyn shen er nyn doshiaght ec William Whewell, myr saase dys mieyssyn yn çheanse dy insh da'n phobble cadjin. Ayns ny 1930yn leah, lurg papyr ard-ghooagh v'er ny chur magh ec y screeudeyr shennaghys Soveidjagh Boris Hessen, va SOÇ cruinnit dy cho-chruinnaghey er saaseyn va cleeantaghtyn sheansagh cochaarjagh marish ymmyrçhee as greesaghtyn jeh'n cho-heks oc. Lurg y Nah Chaggey Dowanagh, va ram saaseyn currit stiagh ayns ynsagh as ronsaghey y vagher, as v'ee yn treisht ayn na lhiggey da'n phobble toiggaltaght ny share dy chur er y çheanse as y çhaghnoaylleeaght er y fa dy row paart ard-cheimagh aasoil oc 'sy theihll. Ayns ny 1960yn, ayns eiyrtys jeh'n obbyr va jeant ec Thomas Kuhn er lheh, va currym noa ry-akin 'sy vagher. Hoshee er dy ve ymmydit myr saase dys y treealys sheansagh dy scrutaghey dy contoyrtagh. Ec y traa t'ayn nish t'eh çheughit dy mennick lesh magher ny studeyryssyn sheansagh.
Va sheanse maddaghtoil as jeshaghteyrys fishigagh myr ta toiggit jiu crooit car y çhyndaa sheansagh, ga va'n chooid smoo jeh'n vaddaght as y sheanse bunnit er obbyr ny Greagee, ny h-Egyptee, ny Mesopotamee, ny Sheenee, ny h-Injinee as ny Moslymee. Jeeagh er ny h-ard-artyn Shennaghys y çheanse as Shennaghys y çhaghnoaylleeaght son tooilley fys er ny bun-chooishyn shen.
Screeudeyryn shennaghys ard-ghooagh y vagher
[reagh | reagh y bun]|
|
She bun ta'n art shoh. Cur rish, son foays y yannoo da Wikipedia. |