Jump to content

Yn Calmane (co-hollys rollageagh)

Co-ordnaidyn: Kaart y speyr 06h 00m 00s, −35° 00′ 00″
Ass Wikipedia.
Yn Calmane 
Columba
Ennym 'sy LadjynColumba
AagherridCol
GienneydaghColumbae
Cowrey-oaylleeaghty calmane
Kiart-irree05h 03m 53.8665s06h 39m 36.9263s[1]
Jee-chleayney−27.0772038°–−43.1116486°[1]
Eaghtyr270 keim cherrinagh Edit the value on Wikidata
Rhenk: 54oo
Ard-rollageyn5
Earroo rollageyn Bayer/Flamsteed18
Rollageyn ny s'gilley na 3m1
Rollageyn ny s'niessey na 10 pc2
Rollage s'gilleyα Col (Phact) (2.65m)
Rollage s'niessey da'n DowanL 449-1
Reddyn Messier0
Frassyn dreiggaghyn0
Çhemmaly Mwaagh, y Ghilb, y Peinteyr, Jerrey ny Lhuingey as y Moddey Mooar Edit the value on Wikidata
Ry-akin ec dowan-lheeadyn eddyr +45° as −90°.
Share ry-akin ec 21:00 (9 l.m.) car Jerrey Geuree.

She co-hollys rollageagh baiht eh yn Calmane (ny Columba 'syn ennym Ladjynagh echey). V'eh enmyssit 'sy 16oo eash jeianagh, as hannee eh ayns ymmyd oikoil derrey yn laa t'ain ga nagh row e hemmal er ny hickyraghey derrey yn 20eash. T'eh coodaghey 1.31% jeh lie-sfeyr niauoilagh y jiass as t'eh soit jeeragh my yiass veih'n Voddey Mooar as y Mwaagh.

She α Col (Phact) y rollage s'gilley ayn as eh 2.65 er mooadys baghtal.

Shennaghys

[reagh | edit source]
Co-hollys rollageagh y Chalmane myr ta ry-akin lesh y tooill.
  • 3oo eash leah RC: Chur Aratus sheese 'sy daane rollageydagh echey, Phainomena (linnaghyn 367–370 as 384–385), rollageyn baiht raad ta'n Calmane soit jiu, agh cha ren eh enmyssey ad.
  • 2h eash BNJ: Chur Ptolemy 48 co-hollys rollageagh sheese 'syn Almagest. Ga nagh row yn Calmane coontit ny mast'oc, haink shiartanse dy rollageyn çheu yiass veih'n Voddey Mooar currit sheese 'syn obbyr echey as haink ad dy ve coontit myr ayrn y Chalmane ny s'anmey.[2]
  • c. 150–215 BNJ: Screeu Clement Chaayr Alistair 'sy Logos Paidogogos echey[3]"Αἱ δὲ σφραγῖδες ἡμῖν ἔστων πελειὰς ἢ ἰχθὺς ἢ ναῦς οὐριοδρομοῦσα ἢ λύρα μουσική, ᾗ κέχρηται Πολυκράτης, ἢ ἄγκυρα ναυτική," (= "[as shiu coyrlaghey cowraghyn da Creesteenyn], lhig da nyn sealyn ve nyn galmane nyn eeast ny nyn lhong ta shiaulley fo geay vie nyr lyre chiaullee ... ny aker lhuingey ..."), gyn fockle rollage ny rollageydys erbee.
  • 1592 BNJ: [4] Hoilshee Petrus Plancius yn Calmane da'n chied cheayrt er planisfeyryn niauoilagh beggey jeh'n chaart boalley mooar echey son dy yannoo soiaghey eddyr 'rollageyn neuchummit' y cho-hollys rollageagh mooar, yn Moddey Mooar.[5] Ta'n Calmane taishbynit chammah er y chaart dowanagh ny sloo veih'n vlein 1594 as er cruinnagyn niauoilagh Ollanagh leah. Denmys Plancius y co-hollys rollageagh Columba Noachi ("Calmane Noah"), as eh çheet er y chalmane chug fysseree da Noah dy row yn Thooilley Mooar goll ergooyl. Ta'n ennym ry-gheddyn er cruinnagyn niauoilagh as atlassyn rollage veih'n 17oo eash leah.
Y co-hollys rollageagh taishbynit myr "Columba Noachi" ayns Urania's Mirror (1825).
  • 1603: Ren Frederick de Houtman recortyssey yn Calmane myr "De Duyve med den Olijftack" ("y calmane marish yvanglane olive")
  • 1603: Va'n atlas speyr Uranometria lesh Johann Bayer soilshit magh. T'eh goaill stiagh y Calmane myr Columba Noachi.[6]
  • 1624: Ren Bartschius recortyssey yn Calmane 'syn obbyr Usus Astronomicus echey myr "Columba Nohae".
  • 1662: Hoilshee Caesius Coelum Astronomico-Poeticum, goaill stiagh çhyndaa Ladjyn neuchiart jeh teks Clement Chaayr Alistair heose: hyndaa eh "ναῦς οὐριοδρομοῦσα" dy neuchiart myr "Navis coelestis cursu in coelum tendens" ("Lhong y speyr geiyrt er coorse 'sy speyr") 'sy Ladjyn, er-yn-oyr, foddee, dy ghow eh "οὐριο-" dy marranagh myr "heose 'syn aer ny 'sy speyr" rere cosoyley rish οὐρανός = "speyr".
  • 1679: Denmys Halley yn Calmane 'syn obbyr Catalogus Stellarum Australium echey veih baghtyn er Ellen Halene Noo.
  • 1679: Hoilshee Augustin Royer atlas rollage haishbyn y Calmane myr co-hollys rollageagh.
  • c. 1690: Haishbyn Prodromus Astronomiae lesh Hevelius yn Calmane, agh cha row eh listit myr co-hollys rollageagh.
  • 1712 (coip gyn kied) as 1725 (kieddit): Haishbyn obbyr Flamsteed Historia Coelestis Britannica yn Calmane, agh cha row eh listit myr co-hollys rollageagh.
  • 1757 ny 1763: Ren Lacaille listal yn Calmane myr co-hollys rollageagh as chur eh ny rollageyn ayn sheese ayns catalog.
  • 1889: Screeu Richard H. Allen,[7] as eh er chur er shaghryn lesh mee-hyndaa Caesius, oddagh asteraght y Chalmane va ynlaghtit ayns emshir ny Rauee as ny Greagee, agh marish fo-note d'oddys possan rollage elley v'ayn.
  • 2019: Ren studeyryn OSIRIS-REx feddyn magh towl doo ayns co-hollys rollageagh y Chalmane, bunnit er baghtyn bleaystyn scell-X.[8]

Rollageyn

[reagh | edit source]

Chan co-hollys rollageagh mooarane reayrtagh eh yn Calmane, as cha nel agh mooadys baghtal er 2.7 ec y rollage s'gilley ayn, Alpha Columbae. Rollage ghorrym-vane lesh ennym tradishoonagh, Arabagh, roie-Bayer echey, Phact "calmane keylley"), t'eh soit 268 sollys-vlein foddey veih'n Dowan. She Beta Columbae, ny Wazn, yn ynrican rollage elley ta enmyssit. She rollage foawragh lesh daah oranje-vuigh lesh mooadys baghtal er 3.1 as t'eh soit 87 sollys-vlein magh voin.[9] Ta'n co-hollys rollageagh goaill stiagh y rollage header μ Columbae. Ta'n planaid neu-ghrianagh NGTS-1b as e rollage NGTS-1 ry-gheddyn 'sy Chalmane.

Bieauid-jeerit raadeeoil cadjin

[reagh | edit source]

Ta'n Calmane cummal y noi-vullagh greiney – y troa noi troa glen Chorys ny Greiney.[10]

Reddyn y speyr dowin

[reagh | edit source]

Ta'n çhaglym bluckanagh NGC 1851 ry-akin 'sy Chalmane er y 7oo mooadys ayns kerrin y cho-rollageys ain foddey voin er 39,000 sollys-vlein – t'eh so-chruinn çheu yiass veih dowan-lheead +40°N ayns fodreayrtanyn amateyragh lieh-vooar as 'syn emshir vie.[9]

Jeeagh er neesht

[reagh | edit source]

Imraaghyn

[reagh | edit source]

Symnaghyn

[reagh | edit source]
  1. a b "Columba, constellation boundary" . The Constellations.. Yn Unnaneys Rollageydagh Eddyrashoonagh. 
  2. Ridpath, Ian., Star Tales online edition (ayns Baarle){{citation}}: CS1 maint: çhengey gyn enney (link)
  3. Deen Schildgen, Brenda (2016). Heritage or Heresy: Preservation and Destruction of Religious Art and Architecture in Europe. Springer. dg. 63. ISBN 978-0-230-61315-7.
  4. Ridpath & Tirion 2001, dgn. 120–121.
  5. Ley, Willy (Mee ny Nollick 1963). "The Names of the Constellations". For Your Information. Galaxy Science Fiction. dgn. 90–99.
  6. Canis Maior and Columba in Bayers Uranometria 1603 (Linda Hall Library) Er ny hashtey 2007-04-27 ec y Wayback Machine
  7. Richard H. Allen (1899) Star Names: Their Lore and Meaning, dgn. 166–168
  8. "NASA's OSIRIS-REx Students Catch Unexpected Glimpse of Newly Discovered Black Hole". NASA. 28 Toshiaght Arree 2020.
  9. a b Ridpath & Tirion 2017, dg. 122.
  10. Madore, Barry F. (14 Luanistyn 2002). "Astronomical Glossary". NASA/IPAC Extragalactic Database. Feddynit magh er 31 Jerrey Geuree 2023.

Farraneyn-fys

[reagh | edit source]

Kianglaghyn magh

[reagh | edit source]