Jump to content

Yn Elveeish

Cochiangle yn Elveeish
Ayns ny çhengaghyn oikoil
  • Germaanish:Schweizerische Eidgenossenschaft
    Frangish:Confédération suisse
    Iddaalish:Confederazione Svizzera
    Romansh:Confederaziun svizra
    Ladjyn:Confœderatio Helvetica
BrattaghArmys
Arrane ashoonagh: “Yn Saum Elveeishagh”
Preeu-valleyBern[a]
46°56′53″N 7°26′51″E / 46.94798°N 7.44743°E / 46.94798; 7.44743
Balley smooZürich
47°22′28″N 8°32′28″E / 47.374444444444°N 8.5411111111111°E / 47.374444444444; 8.5411111111111
Çhengaghyn oikoil
ReiltysPobblaght stiureydagh chonastagh seyr veih'n çhionnal
• Coonseilee ChonastaghGuy Parmelin (Eaghtyrane)
Ignazio Cassis (Lhiass-eaghtyrane)
Karin Keller-Sutter
Elisabeth Baume-Schneider
Albert Rösti
Beat Jans
Martin Pfister
• Shansyleyr ConastaghViktor Rossi
Çhionnal slattyssaghÇhionnal Conastagh yn Elveeish
• Thie heoseCoonseil Steatyn yn Elveeish
• Thie heeseCoonseil Ashoonagh yn Elveeish
Shennaghys
• Bunnit1 Luanistyn 1291[b]
• Kiondeeaght ennit (Shee Westfalen)24 Jerrey Fouyir 1648
• Y Conaant Conastagh7 Luanistyn 1815
• Steat conastagh12 Mean Fouyir 1848[c][3]
Eaghtyr
• Yn clane41,291 km2 
15,943 mi ker 
• Ushtey (%)4.2
Earroo yn phobble
• Ooley-pobble 2025▲9,104,063[4]
• Glooaght220.5/km2 
571.1/mi ker
LTS (CCC)Ooley 2007
• Yn clane$296.2 billoon (38oo)
• Yn dooinney$38,706 (6oo)
LTS (ennymagh)Ooley 2022
• Yn claneArdjaghey $807.706 billoon[5]
Gini (2018)33.1 (anchorrymid veanagh)[6]
ALD (2021)Ardjaghey 0.962 (feer ard)[7]
ArgidFranc Elveeishagh (Fr) (CHF)
Cryss hraaUTC+01:00 (CET)
• Sourey (THHL)UTC+02:00 (CEST)
Coad çhellvane+41
Coad ISO 3166CH
TLD yn eddyr-voggyl.ch
www.admin.ch/gov/de/start.html
www.admin.ch/gov/en/start.html
www.admin.ch/gov/fr/accueil.html
www.admin.ch/gov/it/pagina-iniziale.html
www.admin.ch/gov/rm/pagina-iniziala.html
www.admin.ch/

Ta'n Elveeish (Germaanish: Schweiz, Frangish: Suisse, Iddaalish: Svizzera, Romansh: Svizra) ny çheer Alpagh, neuchommeeagh, thallooinit 'syn Oarpey Heear. T'ee ny çheer chonastagh ta jeant sheose jeh 26 steatyn ny cantoonyn. She Bern preeu-valley ny çheerey agh t'ad ny h-ard-valjyn Basel, Geneva, as Zürich ny h-ynnydyn tarmaynagh.

Ta'n Elveeish çhemmit liorish y Ghermaan da'n twoaie, yn Austeyr as Liechtenstein da'n shiar, yn Iddaal da'n jiass, as y Rank da'n sheear. She çheer yl-hengagh t'aynjee as ta kiare çhengaghyn ashoonagh ayn: Germaanish, Frangish, Iddaalish as Romansh.

Noteyn

[reagh | reagh y bun]
  1. ↑ Ta Bern currit sheese myr "ard-valley conastagh" (Germaanish: Bundesstadt; Frangish: ville fédérale; Iddaalish: città federale; Romansh: citad federala). Cha nel y leigh Elveeishagh genmyssey preeu-valley, agh ta'n pharlamaid conastagh as y reiltys soit ayns Bern, choud's ta undinyssyn conastagh elley, lheid as ny quaiylyn conastagh, bunnit ayns ard-valjyn elley (Bellinzona, Lausanne, Lucerne, Neuchâtel, St. Gallen a.r.e.).[1][2]
  2. ↑ Date tradishoonagh. She 1307 va date bunneydagh Loo Rütli (myr va scruit sheese ec Aegidius Tschudi 'sy 16oo eash) as t'eh coontit mastey shiartanse dy chonaantyn cosoylagh eddyr ny parteeyn cheddin car yn eash shen. Va date Chaart Conastagh y Vlein 1291 er reih ayns 1891 da kelloorey oikoil y "600oo feailley bleeaney jeh'n Chochiangle".
  3. ↑ Ren jarroo-vreearrey yn Tagsatzung fogrey magh dy row yn Bunraght Conastagh er ny gholtey er 12 Mean Fouyir 1848. Ren reaghey lesh y Tagsatzung veih'n 14 Mean Fouyir 1848 enmyssey dy vees jerrey rish pooaraghyn ny h-undinyssyn va kiarit liorish y Chonaant Conastagh 1815 ec toshiaght vunraght y Choonseil Chonastagh, haghyr er 16 Sauin 1848.

Imraaghyn

[reagh | reagh y bun]
  1. ↑ Georg Kreis: Ard-valley conastagh city ayns Germaanish, Frangish, as Iddaalish ayns Fockleyr Shennaghys yn Elveeish er-linney, 20 Mayrnt 2015.
  2. ↑ Holenstein, André (2012). "Die Hauptstadt existiert nicht". UniPress – Forschung und Wissenschaft an der Universität Bern (scientific article) (ayns Germaanish). 152 (Sonderfall Hauptstatdtregion). Bern: Rheynn Çhellinsh, Ollooscoill Bern: 16–19. doi:10.7892/boris.41280. S2CID 178237847. Als 1848 ein politisch-administratives Zentrum für den neuen Bundesstaat zu bestimmen war, verzichteten die Verfassungsväter darauf, eine Hauptstadt der Schweiz zu bezeichnen und formulierten stattdessen in Artikel 108: "Alles, was sich auf den Sitz der Bundesbehörden bezieht, ist Gegenstand der Bundesgesetzgebung." Die Bundesstadt ist also nicht mehr und nicht weniger als der Sitz der Bundesbehörden. ['Sy vlein 1848, choud's va laare politickagh as reiragh goll er cronnaghey da'n chochiangle noa, ren bunneyderyn y vunraght obbal preeu-velley yn Elveeish dy enmyssey as, ayns ynnyd shen, ren ad formlaghey Olt 108: "Dagh red, ta bentyn rish soiag y lught-reill, t'eh croghey er y leigh chonastagh." Myr shen, cha nel 'syn ard-valley conastagh agh soiag yn lught-reill conastagh.]
  3. ↑ Kley, Andreas: Federal constitution ayns Germaanish, Frangish, as Iddaalish ayns Fockleyr Shennaghys yn Elveeish er-linney, 3 Boaldyn 2011.
  4. ↑ Federal Statistical Office (ln.). "Effectif de population à la fin du 3ᵉ trimestre 2025". admin.ch (ayns Frangish).
  5. ↑ "data.worldbank.org". World Bank. Feddynit er 26 Luanistyn 2023.
  6. ↑ "data.worldbank.org".
  7. ↑ "Human Development Report". Human Development Report. 2022.

46°50′N 8°20′E / 46.833°N 8.333°E / 46.833; 8.333