Yn Ghermaan

Ass Wikipedia.
Gow gys: stiureydys, ronsee
Bundesrepublik Deutschland
Pobblaght Chonastagh ny Germaan
Brattagh ny Germaan Cowrey cleinney ny Germaan
Brattagh Armys
Jarroo-raaEinigkeit und Recht und Freiheit
"Unnaneaght as Cairys as Seyrsnys"
Arrane ashoonaghDas Lied der Deutschen
EU location GER.png
Preeu-valley
(as y balley smoo)
Berleen
Erioll world.svg52°31′ Hwoaie 13°24′ Hiar
Çhengey oikoil Germaanish
Possanyn kynneeagh  91% Germaanee
 3% Turkee
 6% possanyn mynlagh elley
Reiltys Pobblaght ard-whaiylagh chonastagh
 -  Eaghtyrane Joachim Gauck
 -  Shansyleyr Angela Merkel
Crooaght
 -  Impiraght Romanagh Bannee 962 
 -  Impiraght ny Germaan 18 Jerrey Geuree 1871 
 -  Pobblaght chonastagh 23 Boaldyn 1949 
 -  Aa-unnaneys 3 Jerrey Fouyir 1990 
Entreilys gys yn UO 25 Mart 1957
Eaghtyr
 -  Yn clane 357,021 km² (63-oo)
137,847 mi ker 
 -  Ushtey (%) 2.416
Earroo yn phobble
 -  Ooley 2007 82,217,800 [1] (14-oo)
 -  Glooaght 230/km² (36-oo)
596/mi ker
LTS (CCK) Ooley 2011
 -  Yn clane $3.09 trillioon (5-oo)
 -  Yn dooinney $34,181 (21-oo)
LTS (ennymagh) Ooley 2011
 -  Yn clane $3.63 trillioon (3-oo)
 -  Yn dooinney $44,555 (19-oo)
Gini (2006) 27 (injil
ALD (2011) 0.905 (ard) (22-oo)
Argid euro2 () (EUR)
Traa ynnydagh CET (UTC+1)
 -  Souree (TTLS) CEST (UTC+2)
Coad eddyr-voggyl .de3
Coad çhellvane +49
1 Ta Danvargish, Germaanish Eeghtyragh, Sorbish, Romanish, as Freeshlannish currit er enney dy oikoil.
2 Roish 2002: Deutschmark
3 Ta .eu ymmydit myrgeddin, myrane lesh çheeraghyn elley yn Unnaneys Oarpagh.

She çheer 'syn Oarpey ee yn Ghermaan (Germaanish: Deutschland), ny Pobblaght Chonastagh ny Germaan (Germaanish: . T'ee ny soie eddyr Mooir Hostyn, y Danvarg as y Vooir Valtagh 'sy twoaie; y Pholynn as y Phobblaght Çheck 'sy niar; yn Austeyr as yn Elveeish 'sy jiass; as y Rank, Lucsemburg, y Velg as y Çheer Injil 'sy sheear. T'ee 357,021 kilomeader kerrinagh er eaghtyr, as emshyraght tempreilagh eck. Ta 82 villioon cummaltagh eck (pobble smoo yn Unnaneys Oarpagh), as ta'n earroo treeoo smoo dy arragheyr eddyr-ashoonagh cummal aynjee.[2]

Shennaghys[reagh | edit source]

Yn Chied Reich[reagh | edit source]

Ayns 800, hug Charlemagne bun er yn Impiraght Frankagh. Haink yn Impiraght shoh y ve'n Impiraght Romanagh Bannee yn chied Reich, ny "reeriaght". Darr ee derrey 1806, am ny Caggaghyn Napoleonagh.

Ny lurg taartys Napoleon, hug ad er bun y Deutscher Bund ("Cochiangle Germaanagh") ayns 1814. She cochiangle feayshlit dy steatyn v'ayn. Er coontey meechoardailys rish politickaght "Aachroo", daase feoiltys 'syn Ghermaan, as sleih gaggyrt unnaneys as seyrsnys. Ren y steateyr Austeyragh Metternich freggyrt shen liorish smaghtey. Liorish aase ashoonaghys as pobblaghtys erreish da'n Irree Magh Frangagh, ghow toshiaght irree magh ayns ny steatyn Germaanagh. Haink ny daaghyn doo, jiarg as airh dy chowraghey ashoonaghys, as bee adsyn daaghyn vrattagh ny Germaan ayns y traa ry-heet.[3]

Yn Nah Reich[reagh | edit source]

Haink rish y nah Reich ayns 1871 ayns Versailles, ny lurg barriaght yn Ghermaan ayns ny Caggey Frank-Proosh. Chroo ad yn Impiraght Ghermaanagh mygeayrt yn Phroosh, agh fegooish yn Austeyr. Reill yn Ghermaan ny himpiraght rish 50 bleeaney.

Er dunverys Ard-duic Franz Ferdinand, ghow toshiaght y Chied Caggey Dowanagh. Myr fer jeh'n Pooaryn Meanagh, haink yn Ghermaan fo haart ny Pooaryn Cochaarjagh. Hug yn Irree Magh Germaanagh er yn impir, William II, irree ass. Hug y Conaant Versailles kianglaghyn cruinn as injillaghey er yn Ghermaan (noi cliaghtey lheid y chonaant, cha row laue erbee ny Pooaryn Meanagh ayns resoonaght y chonaant), as ta screeuderyn shennaghys gra dy va shen mastey oyryn speeideilys Natseeys.

Natseeys as y Nah Chaggey Mooar[reagh | edit source]

Haink rish Pobblaght dy Weimar toshiaght ayns 1919 liorish yn aght-reill Weimar. She reiltys pobblagh v'ayn. Er bun reddyn myr yn Lhagragh Mooar, kianglaghyn trome Chonaant Versailles, as straih dy reiltysyn neuhickyr, caill sleih yn Phobblaght treisht ayns y chorys reiltys. Haink rish parteeyn noa, goaill stiagh Cummynee as Völkee, as fo-hidooryn ec kuse jeu. Va thousaneyn dy ghunveryssyn politickagh, scoaghys jeh teiyderyn, as hug y lheid ny smoo corree er sleih va fo anverchys as neufailleydys mooar. Ec y jerrey, fo cummaght fir-choyrlee ny skian yesh, ren yn Eaghtyane Paul von Hindenburg enmys Adolf Hitler ny Chormyder ny Germaan er 30 Jerrey Geuree 1930.

Er 27 Toshiaght Arree 1933, ren peiagh ennagh foaddey yn Reichstag. Ren yn reiltys slattyssyn eginagh ghow ersooyl ymmodee cair ny sleih. Haink yn ashoon y ve ny ashoon ooilley smaghtagh. Ren sidooryn ny Germaan goaill stiagh yn Austeyr as brishey stiagh ayns Çheer ny Rhiney, yn Pholynn as yn Elveeish. Ghow toshiaght y Nah Chaggey Mooar er 3 Mean Fouyir 1933 erreish da ruegys Germaanagh ny Pholynn.

Ren slattyssyn reiltys ny Germaan tranlaase er ymmodee sleih, goaill stiagh Ewyn, Cummynee, Roma, homocheintee, Masoonee, ass-unnanee pholitickagh, ny h-anlheiltee, as saggyrtyn. Ayns yn Deheree, varroo mysh 11 millioon peiagh; va 6 millioon jeh nyn Ewyn (lieh jeu jeh'n Pholynn) as 3 millioon nyn Bolynnee neu-Ewagh.

Erreish da'n chaggey, rheynn ad yn Ghermaan ayns daa ashoon: yn Bundesrepublik Deutschland ("Pobblaght Chonastagh ny Germaan"), ny "BDR" as yn Deutsche Demokratische Republik ("Pobblaght Gheynlagh ny Germaan "), ny "DDR". Va'n BDR fo stiurey ny Pooaryn Shiar, as yn DDR fo stiurey Unnaneys ny Pobblaghtyn Soveidjagh Soshiallagh.

Hie yn daa ashoon er aachiangley er 12 Mean Fouyir 1990 myr y Bundesrepublik Deutschland.

Steatyn[reagh | edit source]

de-map.png

Ta shey Bundesländer jeig 'syn Ghermaan:

Ta 438 ardjyn (Kreise) as ard-valjyn (kreisfreie Städte) ayns ny steatyn shoh.

Imraaghyn[reagh | edit source]

Commons-logo.svg

Ta tooilley coadanyn mychione yn Ghermaan ry-gheddyn ayns Wikimedia Commons.