Yn Toolynn
| Reeriaght y Toolynn Konungariket Sverige (Soolynnish) | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| |||||
| Arrane ashoonagh: “Du gamla, du fria” (Soolynnish)[a] “Uss y shenn, uss y seyr” Arrane reeoil: “Kungssången” (Soolynnish) “Arrane y Ree” | |||||
| Preeu-valley (as y balley smoo) | Stockholm 59°21′N 18°04′E / 59.350°N 18.067°E | ||||
| Çhengey oikoil | Soolynnish[b] | ||||
| Myn-çhengaghyn ashoonagh | |||||
| Reiltys | Monarkaght vunraghtoil pharlamaidagh unnaneagh | ||||
| • Monark | Carl XVI Gustaf | ||||
| • Ard-vinishter | Ulf Kristersson | ||||
| Çhionnal slattyssagh | Parlamaid y Toolynn | ||||
| Shennaghys | 900yn (Joolagh) | ||||
| Eaghtyr | |||||
| • Yn clane | 447,425.16 km2 172,752 mi ker | ||||
| • Ushtey (%) | 8.7 | ||||
| Earroo yn phobble | |||||
| • Ooley-pobble 2025 | ▲10,609,460 | ||||
| • Glooaght | 23.7/km2 61.4/mi ker | ||||
| LTS (CCC) | Ooley 2008 | ||||
| • Yn clane | $342.682 villoon[4] | ||||
| • Yn dooinney | $37,333[4] | ||||
| LTS (ennymagh) | |||||
| • Yn clane | $478.961 billoon[4] | ||||
| Gini (2019) | 29.3 (anchorrymid injil)[5] | ||||
| ALD (2021) | |||||
| Argid | Krona Soolynnagh (kr) (SEK) | ||||
| Cryss hraa | UTC+01:00 (CET) | ||||
| • Sourey (THHL) | UTC+02:00 (CEST) | ||||
| Coad çhellvane | +46 | ||||
| Coad ISO 3166 | SE | ||||
| TLD yn eddyr-voggyl | .se[d] | ||||
| sweden.se | |||||
Ta'n Toolynn (Soolynnish: Sverige), ny Reeriaght y Toolynn dy h-oikoil (Soolynnish:
Konungariket Sverige (cooney·fysseree)), ny çheer Nordagh er Lieh-innys Loghlin 'syn Oarpey Hwoaie. Ta joaraghyn thallooin eck lesh Norlynn da'n sheear as y twoaie, as lesh Finnlynn da'n shiar hwoaie, as t'ee kianglt rish y Danvarg 'sy jiass liorish Droghad Öresund.
Ta'n Toolynn ny treeoo çheer smoo 'syn Unnaneys Oarpagh rere eaghtyr as ee 450,000 km2 (170,000 mi ker), as ta ny smoo na 9.2 millioon dy 'leih cummal 'sy çheer. Ta glooaght y phobble feer injil 'sy çheer – 21 dooinney 'sy chilomeadar kerrinagh (53 'sy veeiley cherrinagh) - lesh glooaght ny s'yrjey ayns lieh yiass ny çheerey. Ta 85% jeh sleih-earroo cummal ayns ardjyn baljagh, as t'eh er credjal dy bee ardjaghey ayns ny h-earrooyn shen rere loaghtey cruinneydaght.[7] She Stockholm y preeu-valley, as t'ee ny balley smoo 'sy çheer lesh 1.3 villioon dy 'leih 'syn ard baljagh as 2 villioon 'syn ard moir-valjagh. T'ad Gothenburg as Malmö y nah as y treeoo balley smoo.
Ta'n Toolynn ny reeriaght vunraghtoil lesh reiltys ta jeant seose jeh corys ard-whaiylagh. Ta tarmaynys ard-lhiasit eck. T'ee rang-oardit 'sy chied ynnyd 'sy theihll ayns Ayndagh Deynlaghys lesh The Economist as 'sy çhiaghtoo ynnyd ayns Ayndagh Lhiasaghey Deiney lesh ny h-Ashoonyn Unnaneysit. Ta'n Toolynn ny h-oltey jeh'n Unnaneys Oarpagh veih 1 Jerrey Geuree 1995 as t'ee ny h-oltey jeh'n RCTL.
Dirree lesh y Toolynn dy ve ny çheer neuchroghagh as unnaneysit car ny Mean Eashyn. 'Sy 17oo eash ren y çheer sheeyney magh jeh ny thallooyn eck son Impiraght y Toolynn y chur er bun. Agh va'n chooid smoo jeh'n thalloo eck caillt car ny 18oo as ny 19oo eashyn. Va'n lieh hiar jeh'n Toolynn, Finnlynn noa-emshiragh, caillt dys y Roosh ayns 1809. Haghyr y caggey jerrinagh as y Toolynn ayn dy jeeragh ayns 1814, tra ren y Toolynn imman er Norlynn çheet stiagh ayns unnaneys persoonagh lhiee. Va'n unnaneys shen er tannaghtyn derrey 1905. Vaih'n traa shen, va'n Toolynn ayns stayd shee, as polasee joarree neu-çheughit ayns traa shee as neu-chommeeaght ayns traa caggee.[8]
Noteyn
[reagh | reagh y bun]- ↑ Cha nel "Du gamla, du fria" er ny ve doltit dy h-oikoil myr yn arrane ashoonagh, agh t'eh coontit myr arrane ashoonagh rere cadjinchliaghtey.
- ↑ Veih 1 Jerrey Souree 2009.[1][2] Ta staydys oikoil ec y Ghlare Chowree Hoolynnagh chammah myr y çhengey chowree ashoonagh oikoil.
- ↑ Ta enney oikoil currit da dagh fer jeh ny queig çhengaghyn shoh myr myn-çhengaghyn veih'n vlein 1999[3]
- ↑ Ta .eu ymmydit myrgeddin, myrane lesh çheeraghyn elley yn Unnaneys Oarpagh.
Imraaghyn
[reagh | reagh y bun]- ↑ "Språklag (2009:600)" (ayns Soolynnish). Riksdag. 28 Boaldyn 2009. Tashtit veih’n lhieggan bunneydagh er 10 Mee Houney 2014. Feddynit er 10 Mee Houney 2014.
- ↑ Landes, David (1 Jerrey Souree 2009). "Swedish becomes official 'main language'".
- ↑ "Är svenskan också officiellt språk i Sverige?" [Nee çhengey oikoil 'sy Toolynn ee yn Toolynnish?] (ayns Soolynnish). Coonseil Çhengey yn Toolynn. 1 Toshiaght Arree 2008. Er ny hashtey veih y lhieggan bunneydagh er 6 Toshiaght Arree 2014. Feddynit er 22 Mean Souree 2008.
- 1 2 3 "Sweden" (ayns Baarle). Yn Tashtey Argidoil Eddyrashoonagh. Feddynit er 1 Jerrey Fouyir 2009.
- ↑ "data.worldbank.org".
- ↑ "Human Development Report". Human Development Report. 2022.
- ↑ Statistics Sweden. Yearbook of Housing and Building Statistics 2007. Statistics Sweden, Energy, Rents and Real Estate Statistics Unit, 2007. ISBN 978-91-618-1361-2. Ry-gheddyn er-voggyl ec PDF format
- ↑ (ayns Baarle) U.S. State Department Background Notes: Sweden
|
|
She bun ta'n art shoh. Cur rish, son foays y yannoo da Wikipedia. |
- Yn Toolynn
- Olteynyn y Choonseil Nordagh
- Çheeraghyn-oltey yn Unnaneys Oarpagh
- Çheeraghyn-oltey Reagheydys Chonaant yn Atlantagh Hwoaie
- Çheeraghyn-oltey Unnaneys y Veanvooir
- Çheeraghyn-oltey ny h-Ashoonyn Unnaneysit
- Reeriaght y Toolynn
- Loghlin
- Çheeraghyn yn Oarpey
- Steatyn as thallooyn bunnit 'sy 12h eash
- Eear-steatyn Creestee
- Çheeraghyn-oltey yn RCTL
- Ny çheeraghyn Nordagh
- Çheeraghyn-oltey Choonseil yn Oarpey
