Yn Çheer Vascagh (thalloo shendeeagh)

Ass Wikipedia.
Gow gys: stiureydys, ronsee
She yn çheer shendeeagh bun-chooish y duillag shoh. My ta sym ayd ayns keeall elley yn 'ockle shoh, lhaih Yn Çheer Vascagh (reddaghey).
Euskal Herria
Y Çheer Vascagh
Brattagh ny Çheerey Bascagh Cowrey cleinney ny Çheerey Bascagh
Brattagh Armys
Arrane ashoonaghEusko Abendaren Ereserkia (Bascish)
"Anthym y Chynneeys Bascagh"
Euskal Herria Europa.png
Mapa provincias Euskal Herria.svg
Shiaght queiggaghyn y Çheer Vascagh, myr t'er enney ec ashoonee Vascagh, as ad sheeyney harrish y Rank (ayns buigh), as y Spaainey (y chooid elley jeh'n chaslys-çheerey). Ta ny croayn Valle de Villaverde (jiarg) as Treviño (gorrym) taishbynit er y chaslys-çheerey chammah.
Balley smoo Bilbo
Çhengey oikoil Bascish, Spaainish ('sy Spaainey)
Frangish ('sy Rank)
Çhengaghyn elley Gasconish
Eaghtyr
 -  Yn clane 20,947 km² 
8,088 mi ker 
Earroo yn phobble
 -  Ooley 2006 3,007,661 
 -  Glooaght 143.6/km² 
371.9/mi ker
Argid euro ()¹ (EUR)
Traa ynnydagh CET (UTC+1)
 -  Souree (TTLS) CEST (UTC+2)
1 Roish 1999: y peseta Spaainagh as y franc Frangagh

Ta'n Çheer Vascagh (Bascish: Euskal Herria), ny Çheer ny Bascee, ny thalloo shendeeagh ta soit ayns ny Pyreanagh Sheear as ee goll harrish y joarey eddyr y Rank as y Spaainey, as ta sheeyney heese coose Baie ny Biscaayn. T'ee freggyrt liorish çheer ny Bascee as nyn jengey oc, y Vascish.

Çheeroaylleeaght[reagh]

Ta'n Çheer Vascagh rheynnit ayns shiaght cummaghtyn tradishoonagh. Ta kiare jeu, ta soit 'sy Spaainey, ny Laurak Bat, da'n jiass (Hegoalde), as tree jeu da'n twoaie (Iparralde) 'sy Rank.

Yn Çheer Vascagh Yiass[reagh]

Ta'n Çheer Vascagh Yiass (Spaainish: País Vasco, Bascish: Hegoalde) rheynnit ayns ny cummaghtyn shoh:

Yn Çheer Vascagh Hwoaie[reagh]

Chaill ny cummaghtyn Frangagh nyn gooishyn reiragh ny yei Irree magh ny Frank 'sy vlein 1789. Ta'n Çheer Vascagh Hwoaie ny cooid jeh'n département Frangagh Pyrénées Atlantiques lesh y shenn-chummaght Bearn. Ta'n département ny chooid jeh'n ard Aquitaine.

Shennaghys[reagh]

Ta ny Bascee nyn glein paleo-chlaghagh smoo neuheit ayns yn Oarpey Sheear. Va cleinyn Bascagh, cur stiagh ny Vascones as ny h-Aquitani 'sy earroo, imraait ayns lhing ny Romanee ec Strabo as Pliny. Ta mie dy lioar feanish dy row ee Bascish nyn jengey oc ec y traa v'ayn (jeeagh er Aquitanish as Iruña-Veleia). Va ny cleinyn elley er lieh-inshey ny h-Ibeir lheit rere çhengey as cultoor ec jerrey ny lhing Romanagh.

Ayns ny Mean Eashyn dy lheah, v'eh Vasconia yn ennym va currit er y thalloo eddyr ny h-awinyn Ebro as Garonne. Ny keayrtyn, va'n thalloo unnaneysit fo duicyn Vasconia. Ny yei ruegysyn ny Mooree as mooadaghey ny Frankee fo Çhalse Mooar, va'n thalloo brisht as haink er Reeriaght Phamplona dy ve n'ard-steat ayns y 9oo eash.

Va'n steat shoh, currit er enney myr Navarre ny s'anmey, unnaneysit dy paartagh liorish Reeriaght ny Cashteel ayns yn 11oo eash as y 12oo eash as erreish ayns 1512-21. Va'n chooid elley dy Navarre unnaneysit liorish y Rank. Va ny tree cummaghtyn elley (Araba, Biscaayn, Gipuzkoa), rere conaantyn, unnaneysit lesh y Chashteel, as hug eh cooney da Cashteel Navarre y cho-unnanaghey lesh.

Ny yei shen as ooilley, va mie dy lioar hene reiltys ec ny cummaghtyn Bascagh derrey Irree magh ny Frank ayns y twoaie, as derrey jerrey ny Caggaghyn Carlagh ayns y jiass. Veih'n traa shen, va possan ny sheshaght Bascagh geearree seyrsnys myr steat seyr (jeeagh er Ashoonaghys ny Bascee).

Deyn-oaylleeaght[reagh]

'Sy vlein 2006 va 3,007,661 dy 'leih nyn gummal 'sy Çheer Vascagh. T'eh 143.5/km² glooaght y phobble as yn earro shen ny s'yrdjey na 'sy Rank ny 'sy Spaainey, agh ta rheynn y phobble neuchorrym as ta'n chooid smoo dy 'leih nyn gummal mygeayrt ny baljyn mooarey. Ta un hrass y phobble soit ayns Bilbao Mooar, as ta'n chooid smoo jeh'n çheusthie ny Çheerey Bascagh Frangagh goan.

Cummaght Blein Eaghtyr Earroo yn phobble Earro yn phobble % Glooaght
Yn Çheer Vascagh 2006 20,947.2 3,007,661 100% 143.5
Araba 2006 3,316.9 301,926 10.0 91.0
Biscaayn 2006 2,236.7 1,139,863 37.9 509.6
Gipuzkoa 2006 1,980.3 691,895 23.0 349.4
Labourd 2005 855.7 227,754 7.6 266.2
Navarre Eeghtyragh 2005 1,322.1 28,835 1.0 21.8
Navarre 2006 10,421.0 601,874 20.0 57.8
Soule 2005 814.5 15,514 0.5 19.0

Baljaghtyn[reagh]

Ta 682 valjaght 'sy Çheer Vascagh. Dy cadjin ta ny baljaghtyn sloo ayns Biscaayn as Gipuzkoa (mygeayrt 10 as 15 km2). Ta ny baljaghtyn smoo ayns Araba as Navarre.

Cummaght Eaghtyr (km²) Ard-valley Baljaghtyn
Yn Çheer Vascagh 20,947.2 682
Araba 3,316.9 Vitoria-Gasteiz 53
Biscaayn 2,236.7 Bilbao 111
Gipuzkoa 1,980.3 Donostia 88
Labourd 855.7 Bayonne 41
Navarre Eeghtyragh 1,322.1 Saint-Jean-Pied-de-Port 74
Navarre 10,421.0 Pamplona 272
Soule 814.5 Mauléon-Licharre 43

Baljyn smoo[reagh]

  1. Bilbao 354,145 cummaltee
  2. Vitoria-Gasteiz 227,568 cummaltee
  3. Pamplona 195,769 cummaltee
  4. Donostia-San Sebastian 183,308 cummaltee
  5. Barakaldo 95,640 cummaltee
  6. Getxo 82,327 cummaltee
  7. Irun 60,261 cummaltee
  8. Portugalete 49,118 cummaltee
  9. Santurtzi 47,320 cummaltee
  10. Bayonne 44,300 cummaltee
Commons-logo.svg

Ta tooilley coadanyn mychione Yn Çheer Vascagh (thalloo shendeeagh) ry-gheddyn ayns Wikimedia Commons.