Yn Spaainey

Ass Wikipedia.
Gow gys: stiureydys, ronsee
Reino de España
Reeriaght ny Spaainey
Brattagh ny Spaainey Cowrey cleinney ny Spaainey
Brattagh Armys
Jarroo-raaPlus Ultra (Ladjyn)
"Ny s'odjey er oaie"
Arrane ashoonaghMarcha Real (Spaainish)
"Co-hooyl Reeoil"
EU location ESP.png
Preeu-valley
(as y balley smoo)
Madrid
Erioll world.svg40°26′ Hwoaie 3°42′ Heear
Çhengey oikoil Spaainish
Çhengaghyn ardjynagh er enney Aranish, Bascish, Catalonish as Galeeshish
Possanyn kynneeagh  89% Spaainee, 11% possanyn mynlagh
Reiltys Deynlaghys ard-whaiylagh as reeriaght vunraghtoil
 -  Ree Felipe VI
 -  Ard-vinishter Mariano Rajoy
Crooaght 15-oo eash 
 -  Co-unnaneys 1469 
 -  Unnaneys reeriagh 1516 
 -   de facto 1716 
 -   de jure 1812 
Entreilys gys yn UO 1 Jerrey Geuree 1986
Eaghtyr
 -  Yn clane 504,030 km² (51-d)
195,364 mi ker 
 -  Ushtey (%) 1.04
Earroo yn phobble
 -  Ooley 2007 45,200,737 (28-oo)
 -  Glooaght 90/km² (106-oo)
231/mi ker
LTS (CCK) Ooley 2007
 -  Yn clane $1.310 trillioon (11-d)
 -  Yn dooinney $33,700 (27-oo)
LTS (ennymagh) Ooley 2007
 -  Yn clane $1.439 trillioon (8-oo)
 -  Yn dooinney $31,471 (26-oo)
Gini (2005) 32 
ALD (2005) 0.949 (ard) (13-oo)
Argid euro ()1 (EUR)
Traa ynnydagh CET (UTC+1)
 -  Souree (TTLS) CEST (UTC+2)
Coad eddyr-voggyl .es, .cat2
Coad çhellvane +34
1 Roish 1999: peseta ny Spaainey
2 Ta .eu ymmydit myrgeddin, myrane lesh çheeraghyn elley yn Unnaneys Oarpagh. Ta .cat ymmydit ayns thallooin as y Chatalonish ayndaue.

She çheer 'syn Oarpey heear yiass ee yn Spaainey (Spaainish: España) ny Reeriaght ny Spaainey (Spaainish: Reino de España) dy oikoil. Ta'n çheer ny soie er Lieh-innys ny h-Ibeir. Ta'n çheer vooar eck caglit da'n jiass as da'n shiar liorish y Veanvooir, faagail magh joarey beg 'sy jiass liorish Gibraaltar; da'n twoaie liorish y Rank, Andorra, as Baie ny Biscaayn; as da'n jiass liorish y Cheayn Sheear as y Phortiugal. Ta thalloo ny Spaainey goaill stiagh ny h-Ellanyn Balearagh 'sy Veanvooir, ny h-Ellanyn Canaaragh 'sy Cheayn Sheear magh veih coose ny h-Affrick, as daa valley seyr 'syn Affrick Hwoaie, Ceuta as Melilla, as adsyn shen çhemmit liorish y Varoc. Ta'n Spaainey ny nah çheer smoo 'syn Unnaneys Oarpagh jei'n Rank, as ish 504,030 km² er eaghtyr.

Ta'n Spaainey ny deynlaghys ta reirit liorish reiltys parlamaidagh fo reeriaght vunraghtoil. T'ee ny çheer lhiasit lesh y nuyoo tarmaynys smoo 'sy theihll rere LTS ennymagh. Ta'n çheer ny h-oltey jeh ny h-Ashoonyn Unnaneysit, yn Unnaneys Oarpagh, RCAH, RCTL, as RTT (WTO).

Çheeroaylleeaght[reagh]

Ta'n Spaainey ny 51-d çheer smoo er y theihll as ish 504,782 km² (195,884 mi²) er eaghtyr. T'ee begnagh 47,000 km² ny sloo na'n Rank as 81,000 km² ny smoo na'n steat Americaanagh California.

Er y çheu heear, ta'n Spaainey çhemmit liorish y Phortiugal, da'n jiass t'ee çhemmit liorish Gibraaltar (thalloo harrish mooir Goaldagh) as liorish y Varoc trooid ny baljyn eck 'syn Affrick Hwoaie (Ceuta as Melilla). 'Sy niar hwoaie, rish ny Sleityn Pyreanagh, t'ee çhemmit liorish y Rank as y phrinsaght veg Andorra. Chammah lesh shen, ta'n çheer goaill stiagh ny h-Ellanyn Balearagh 'sy Veanvooir, ny h-Ellanyn Canaaragh 'sy Cheayn Sheear as ram ellanyn neu-chummaltit er çheu Veanvooiragh jeh Keyllys Ghibraaltar, as yn ennym Plazas de soberanía currit orroo, lheid as Islas Chafarinas, Isla de Alborán, ny "creggyn" (peñones) jeh Vélez as Alhucemas, as Isla Perejil beg. Rish ny Sleityn Pyreanagh 'sy Chataloan, ta'n balley beg Llívia cruinnit dy lane lesh y Rank. Ta'n ellan beg Konpantzia ayns Awin Bidasoa ny cho-hiarnys Spaainagh-Frangagh.

Ta çheer vooar ny Spaainey jeant seose jeh ard-chlaareyn as rheamyn sleitoil, lheid as Sierra Nevada. Veih ny h-ardjyn shen ta ny h-awinyn Tagus, Ebro, Duero, Guadiana as Guadalquivir. Ta thallooyn rea gleayragh ry-gheddyn rish y choose, as she y thalloo rea smoo ayn na thalloo rea yn Ghuadalquivir ayns Andalucía.

Speyr[reagh]

Ardjyn speyragh ny Spaainey (cha nel ny h-Ellanyn Canaaragh taishbynit er y chaart shoh).

Er coontey boayl çheeroaylleeaght as staydyn cronk-oaylleeagh ny Spaainey, ta speyr anchasley ry-gheddyn 'sy çheer; faagail magh y speyr sleitoil, foddee y çheer y rheynn magh ayns queig ardjyn:

Shennaghys[reagh]

Yn hoghtoo eash jeig[reagh]

Ayns yn hoghtoo eash jeig haink ayrnyn dy yn impiraght dy ve steatyn, ny va'ad goit rish çhengaghyn noa, lheid as ny Steatyn Unnaneyssit.

Yn nuyoo eash jeig[reagh]

Va'n Spaainey rueggit rish Napoleon dy yn Rank. Hug yn Spaainey as yn Vretyn Vooar e sidooryn dy caddey yn kione çheerey.

Yn feedoo eash jeig[reagh]

Phrow ennagh Spaainaghyn dy cur ayns clou deynlagh, as haink yn paainey dy ve pobblaght. Agh va caggey currit er bun rish ennagh Spaainaghyn skian yesh ayns 1936. Va'n caggey noi cummynyn, gleashaghtyn neuchommeeys, soshiallys as elley gleashaghtyn cummit seose rish sleih berçhagh, yn armee as cooid dy yn Keeill. Jei yn caggey, va ard-reillaght currit er bun as va'n pobblaght jeant ayns 1939.

Hooar yn ard-smaghteyder basse ayns 1975. Va Juan Carlos I enmyssit ree rish Franco. Agh cha ren yn ree reiltys as ard-smaghteyder. Nish ta'n Spaainey çheer deynlagh, as t'eh oltey dy yn Unnaneys Europagh.

Aarheynnyn reiragh[reagh]

Ny boodeeyssyn as ny caayryn hene-reiltagh

Ta'n Spaainey rheynnit magh ayns 17 ard. T'ad enmyssit boodeeyssyn hene-reiltagh (Spaainish: Comunidades Autónomas). Ta 2 chaayr ayns chammah.

Çhengey[reagh]

Ta deam ashoon ny Spaainey Spaainagh. She'n Spaainish yn çhengey oikoil. Loayr ashoon myrgeddin Bascish, Catalonish, Occitaanish as Galeeshish. T'ad coadit. Cha nel elley çhengaghyn coadit, lhied as Astoorish, Aragonish as Arabish.

Lout foshlit[reagh]

Commons-logo.svg

Ta tooilley coadanyn mychione Y Spaainey ry-gheddyn ayns Wikimedia Commons.