Jump to content

Nerin Hwoaie

Nerin Hwoaie
Northern Ireland (Baarle)
Tuaisceart Éireann (Yernish)
Norlin Airlann (Baarle Albinagh Ultagh)
Arrane ashoonagh: Eigsoylagh
Preeu-valley
(as y balley smoo)
Beeal Feirshtey
54°35.456′N 5°50.4′W / 54.590933°N 5.8400°W / 54.590933; -5.8400
Çhengaghyn oikoil
Myn-çhengaghyn as
çhengaghyn ardjynagh
Baarle Albinagh Ultagh
ReiltysÇhionnal jee-veanit co-heshaghtagh çheusthie monarkaght vunraghtoil pharlamaidagh
• Kied HirveishaghMichelle O'Neill
• Lhiass Chied HirveishaghEmma Little-Pengelly
Çhionnal slattyssaghÇhionnal Nerin Hwoaie
Steat kionedeeaghY Reeriaght Unnaneysit
Bunneeaght
• Slattys Reiltys Nerin 19203 Boaldyn 1921
• Slattys Bunraght 197318 Jerrey Souree 1973
• Slattys Nerin Hwoaie 197417 Jerrey Souree 1974
• Slattys Nerin Hwoaie 199819 Mee Houney 1998
Eaghtyr
• Yn clane14,130 km2 
5,456 mi ker 
Earroo yn phobble
• Ooley-pobble 2016▲1,862,100 
• Coontey-pobble 2021▲1,903,200[3]
• Glooaght131.8/km2 
341.3/mi ker
LTS (ennymagh)Ooley 2023
• Yn clane£63.3 billoon 
• Yn dooinney£32,944[4] 
ALD (2022)0.907[5] (feer ard) 
ArgidPunt Sostynagh (£) (GBP)
Cryss hraaUTC+00:00 (GMT)
• Sourey (THHL)UTC+01:00 (BST)
Coad çhellvane+44[a]
TLD yn eddyr-voggyl.uk

Ta Nerin Hwoaie (Baarle: Northern Ireland, Yernish: Tuaisceart Éireann, Baarle Albinagh Ultagh: Norlin Airlann) ny çheer 'sy Reeriaght Unnaneysit[6] as t'ee ny lhie ayns shiar hwoaie Nerin. Ta joarey eck lesh Pobblaght Nerin 'sy neear as 'sy jiass. Rere staydraa coontey-pobble yn RU 'sy vlein 2001, va 1,685,000 cummaltee 'sy çheer, as ad jannoo seose eddyr kiarroo as treeoo jeh sleih-earroo yn ellan as 3% jeh sleih-earroo yn RU.

Ta Nerin Hwoaie jeant seose jeh shey ass ny nuy coondaeghyn tradishoonagh ayns Queiggey Ulley. V'ee crooit myr aarheynn er lheh jeh'n RU er 3 Boaldyn 1921 fo Slattys Reiltys Nerin 1920, agh ta'n bunneydys bunraghtoil ny lhie ayns Slattys Unnaneys 1800 eddyr y Vretyn Vooar as Nerin. Va reiltys jeeveanit as parlamaid eck er feie 50 bleeaney. Va ny h-undinyssyn shen castit ayns 1972 as astyrit ayns 1973. Ny yei eiyrtyssyn as aa-eiyrtyssyn hene-reiltys y chur er bun reesht va Kiannoortys Nerin Hwoaie as Çhionnal Nerin Hwoaie noa-emshyragh bunnit.

Çheer-oaylleeaght

Coondaeghyn

Ta Nerin Hwoaie jeant seose jeh shey coondaeghyn shendeeagh: Coontae Aontrym, Coontae Ard Maghey, Coontae yn Doon, Coontae 'er Managh, Coontae Ghoirrey, as Coontae Heer Eoin.

Doour Ghleann an Chiúnais, Coontae yn Doon.

Cha nel ny coondaeghyn shen ymmydit ry hoi gurneilys ynnydagh nish, ansherbee; ayns nyn ynnydyn, ta Nerin Hwoaie rheynnit magh ayns shey slystyn as feed, as rheaymyssaghtyn çheer-oaylleeagh anchasley oc, eer ec ny coondaeghyn as enmyn ny slystyn çheet magh assdaue. Ta Coonseil Slystagh 'er Managh goll eiyrt er joaraghyn y choontae tradishoonagh son y chooid. Er y laue elley, ta Coonseil Slystagh Chooil Rhennee çheet magh ass ennym y valley Cooill Rhennee ayns Coontae Ghoirrey.

Logh Éirne Heese, Coontae 'er Managh

Ga nagh vel ny coondaeghyn ymmydit ry hoi cooishyn reiltyssagh, t'ad tannaghtyn myr cur sheese ennoil soiaghey buill. T'ad ymmydit dy h-oikoil da sleih as ad shirrey kied troailt Yernagh, as y çheer ruggyree ry-laccal ayn. Ta ennym y choontae ry-akin ayns Yernish as Baarle er duillag fysseree yn chied troailt, ayns cosoylaght rish y valley ny ard-valley ruggyree ayns kied troailt y Reeriaght Unnaneysit. Ta Commyn Roortaghys Gaeil goaill ymmyd jeh ny coondaeghyn tradishoonagh myr preeu-aght reagheydys as ta fwirranyn reihdagh as dagh coontae yn CRG glackit.

Ta ny joaraghyn coontae foast ry-akin er caslyssyn çheerey yn Ordnance Survey of Northern Ireland as ayns ny h-atlassyn Phillips Street Atlases. Lesh tuittym ymmyd oikoil, dy mennick ta mestid ayn mychione baljyn as ard-valjyn ta nyn lhie faggys da joaraghyn coontae, lheid as Beeal Feirshtey as Lis ny Garvagh, quoi ta rheynnit eddyr coondaeghyn y Doon as Aontrym (ta'n chooid smoo jeh'n daa valley ny lhie ayns Coontae Aontrym, ansherbee).

Halley Ard-valjey Veeal Feirshtey

Noteyn

  1. ↑ Ta 28 çheet jeeragh lurg +44 tra ta'n peiagh geamagh er linnaghyn thallooin. She 028 yn coad çheusthie jeh'n RU as 048 çheusthie jeh Pobblaght Nerin raad t'eh coontit myr eam thie.

Imraaghyn

  1. ↑ Ainsworth, Paul (6 Mee ny Nollick 2022). "'Historic milestone' passed as Irish language legislation becomes law". The Irish News (ayns Baarle). Tashtit veih’n lhieggan bunneydagh er 12 Mee ny Nollick 2022. Feddynit er 7 Mee ny Nollick 2022.
  2. ↑ "Identity and Language (Northern Ireland) Act 2022 publications – Parliamentary Bills – UK Parliament". Tashtit veih’n lhieggan bunneydagh er 29 Boaldyn 2022. Feddynit er 28 Boaldyn 2022.
  3. ↑ "www.nisra.gov.uk" (PDF).
  4. ↑ "Regional gross domestic product: all ITL regions". Office for National Statistics. 24 Averil 2024. Feddynit er 15 Boaldyn 2024.
  5. ↑ "Subnational HDI". Global Data Lab. Feddynit er 30 Mean Fouyir 2024.
  6. ↑ The Countries of the UK statistics.gov.uk, feddynit magh er 10 Jerrey Fouyir, 2008. Ta'n Northern Ireland Act 1998 soilshey Nerin Hwoaie magh myr "cooid jeh'n Reeriaght Unnaneysit". Ta'n enmys "çheer cho-ayrnagh" currit er Nerin Hwoaie ny keayrtyn liorish Unnaneyseyryn as moiryn Goaldagh.  .

54°37′N 6°37′W / 54.61°N 6.62°W / 54.61; -6.62