Soilshaghey magh:Çhengoaylleeaght

Ass Wikipedia.
Jump to navigation Jump to search

Ta'n duillag shoh son soilshaghey aagherridyn as cliaghtaghyn çhengoaylleeaght.

Aagherridyn cadjin[reagh | edit source]

Ta ymmyd jeant jeh ny haagherridyn shoh ayns sampleyryn çhengoaylleeagh.

Aagherrid Keeall
UN cummey unnaneagh
DA cummey daagh
YL cummey yl-rey
1, 2, 3 kied, nah as treeoo phersoon
1UN, 1DA, 1YL cummaghyn y chied phersoon: unnaneagh, daagh as yl-rey
2UN, 2DA, 2YL cummaghyn y nah phersoon: unnaneagh, daagh as yl-rey
3UN, 3DA, 3YL cummaghyn y treeoo phersoon: unnaneagh, daagh as yl-rey
SYR cummaghyn seyr (neuchrogheydagh)
RNG focklyn rang; myr sampleyr, ayns Sheenish
COY, MCOY cummaghyn cooyrtoil, meechooyrtoil
CHA cummaghyn emshir chaie
LAA cummaghyn emshir laaragh
RYH cummaghyn emshir emshir ry-heet
PRT cummaghyn pretereitagh
KIA cummaghyn kianglagh
IMM cummaghyn grooish immeeaght, goll er ("continuous")
CNT cummaghyn grooish chreaghnit, chooilleenit ("perfect")
KNT cummaghyn grooish chionnit ("experiential")
BWO, FIR, NAE cummaghyn bwoirrinagh, firrinagh, naeear
SHL cummey shellooagh
BNC, COO bun-chooish y raa, coontys y raa
OBB cummaghyn obballagh
JAR cummaghyn jarrooagh
FEY cummaghyn feyshtagh
ART, ART.KIN, ART.NHO artyn, artyn kinjagh, artyn neuhoilshaghey
BRN breneenyn
ROV rovreearyn
TOC, ROC, EOC taah-ocklyn, roie-ocklyn ("preposition"), eear-ocklyn ("postposition")
CRO, MYE, MRO crogheydys, meer yerrey, meer roie
BRE breearyn
NPH cummaghyn neuphersoonagh
NIO cummaghyn neu-ioosagh
NCG cummaghyn neuchaghlaaee
AIS cummaghyn aistragh
DAI cummaghyn daa-aistragh
COO cummaghyn coonee
JAN jantagh (paart)
SUR surransagh (paart)
KIO kione
CAS, CASJ, CASN cass, cass jeeragh, cass neuyeeragh
COM commagh ('kione' vreear neuchaghlaaee)
CSD cassidagh
ENM ennymagh
GIE gienneydagh
ERG ergatagh (ayns ergadagh-jeeragh)
JEE jeeragh (ayns ergadagh-jeeragh)
FWE fwee
FJA fwee jantagh
FSU fwee surransagh
FED fwee eddyr
FNH fwee noi-hurransagh

Cliaghtaghyn cadjin[reagh | edit source]

Rolteen[reagh | edit source]

Dy cadjin, ta rolteen (*) cowraghey dy vel raa ny troggal çhengoaylleeagh neuchiart. Jean cosoylaghey:

(1)

a. Ta fys mie ayd er shen.
b. *Ta fys ayd dy mie er shen.

Ta'n rolteen cowraghey dy nee sampleyr neuchiart t'ayn, son dy hoilshaghey magh reillyn ny çhengey, foddee.

Sampleyryn çhengoaylleeagh[reagh | edit source]

Sampleyryn as tree linnaghyn oc[reagh | edit source]

Son taishbyney troyn çhengaghyn elley, t'ad jannoo ymmyd mooar jeh sampleyryn as tree linnaghyn oc:

Lalu mbana-na na lodu            Ta'n linney shoh taishbyney raa, fockle ny red elley ayns y çhengey hene
ro çheh.3UN yn grian            Ta'n linney shoh taishbyney fys çhengoaylleeagh (sheeanagh, co-oardrailagh, jalloo-oaylleeagh...) trooid caghlaa fockle er fockle.
Ta aagherridyn ny cowraghyn çhengoaylleeagh oc
"Ta'n ghrian ro heh"            Ta'n linney shoh ny hyndaa ayns Gaelg ghlen, son taishbyney keeall y raa

Slane lhiettal[reagh | edit source]

My ta slane lhiettal (.) eddyr daa 'ockle (ny ny smoo) ayns çhyndaa dy hampleyr, ta shen cowraghey dy vel y fockle bunneydagh goaill stiagh keeall yn ghaa. Myr sampleyr:

Verym
cur.RYH.1UN
"Nee'm cur"

Ta shen cowraghey dy vel y fockle verym goaill stiagh keeall cur + emshir ry-heet + kied phersoon + unnaneagh ayns un 'ockle.