Yn Vritaan (çheer)

Ass Wikipedia.
Gow gys: stiureydys, ronsee
She yn çheer bun-chooish y duillag shoh. My ta sym ayd ayns keeall elley yn 'ockle shoh, lhaih Yn Vritaan.
Breizh (br)
Bretagne (fr)
Bertaèyn (Galloish)
Y Vritaan
Brattagh ny Britaan Cowrey cleinney ny Britaan
Brattagh Armys
Jarroo-raaKentoc'h mervel eget bezañ saotret
"Ta'n baase ny share na meeonnor"
Arrane ashoonaghBro Gozh ma Zadoù
"Shenn-çheer nyn Ayraghyn"
Localisation Duché de Bretagne.svg
Y Vritaan henndeeagh (eayney) as yn ard reiragh (eayney dorraghey) 'sy Rank (oranje-vuigh), as yn UO (baysh).
Balley smoo Naoned
Çhengey oikoil Frangish
Çhengaghyn neu-oikoil Britaanish, Galloish
Eaghtyr
 -  Yn clane 34,023 km² 
13,136 mi ker 
Earroo yn phobble
 -  Ooley 2007 4,475,295 
 -  Glooaght 131.5/km² 
340.7/mi ker
Traa ynnydagh (UTC+1)

She ard cultooragh ee yn Vritaan (Britaanish: Breizh, focklit magh myr [bʁɛjs] ny [bʁɛχ]; Frangish: Bretagne, focklit magh myr [bʁətaɲ]; ayns y çhengey Gallo: Bertaèyn). She nane jeh ny h-Ashoonyn Celtiagh ee. Roish dy daink urree dy ve ny cooid jeh Reeriaght ny Frank 'sy vlein 1532 myr queiggey, by reeriaght as, eisht, ghiucaght neuchrogheydagh ee.

Ta'n Vritaan coodaghey y lieh-innys heear hwoaie jeh mooar-heer yn Oarpey ayns shiar hwoaie y Rank. T'ee çhemmit liorish Mooir yn Eeaght 'sy twoaie, liorish y Vooir Cheltiagh as y Cheayn Sheear 'sy neear as liorish Baie ny Biscaayn 'sy jiass. T'ee 34,023 km2 er eaghtyr. T'ee goll er rheynn magh ayns queig rheynn: Penn-ar-Bed 'sy neear, Aodoù-an-Arvor 'sy twoaie, Il-ha-Gwilen 'sy niar hwoaie, Liger-Atlantel 'sy jiass as Mor-Bihan 'sy jiass.

'Sy vlein 1956, va gurneilys ynnydagh y Rank aachummit as va ny h-ardjyn currit er bun. Va Ard y Vritaan currit er bun ec y traa shen, agh cha nel yn ard coodaghey agh 80% jeh eaghtyr yn ard cultooragh. Va Liger-Atlantel, mygeayrt y chaayr Naoned, scarrit magh ass y Vritaan as currit stiagh 'syn ard Broioù al Liger.

Ayns Jerrey Geuree 2006 va 4,300,500 dooiney cummal ayn. Ta 72% jeh'n phobble cummal ayns Ard y Vritaan as 28% ayns Ard Broioù al Liger. 'Sy vlein 1999 v'ad Naoned (711,120), Roazhon (521,188) as Brest (303,484) ny caayryn smoo ayn.

Shennaghys[reagh]

Va shennaghys ny Britaan as ny Bretin Mooar kianglit rere Cur stiagh ny Normanagh er Sostyn, 1066. V’ad Conan IV, Duic ny Britaan, Juan ny Britaan, Eearley Richmond, Thomas Randolph, 1d Eearley Moray (FitzRandolph ass Middleham), Brian FitzAlan, yn Çhiarn FitzAlan Bedale (Lhiass-ree Nalbin da Edard I Hostyn) ny Britaanee smoo scanshoil ayns shennaghys ny h-Albey.

Cooney ny Loghlynagh[reagh]

Geiyrt er yn co-chaggeeaght ladoosagh Corno-Loghlynagh 'sy vlein 722 ec Cah Hehil (Padstow yn noa-emshiree) va cur stap er ny Sostynee cur stiagh er y Chorn rish tammylt beg, va bunnit co-chaggeeaght eddyr ny Britaanee as ny Loghlynee ayns y Vritaan. ‘Sy vlein 865 va ny Frangee currit fo haart ayns Cah Brissarthe. Va ny reeaghyn Frankagh Robert IV, Niartal as Ranulf I ass Aquitaine marrooit. Va’n Vritaan currit er enney myr steat seyr.

Ny Yindyssyn[reagh]

Claghyn hoit ayns Karnag

Ta'n Vritaan ard-ghooagh er cheu ny claghyn hoit ta skahit er feie yn chione çheerey. Ta ny çheughaghyn smoo soit ayns Karnag. Foast, cha nel fys ec peiagh erbee cre hon v'ad ny claghyn hoit shen jeerit. She ass y Vritaanish ny focklyn Baarle dolmen (ass "daol" boayrd as "maen" clagh) as menhir (ass "maen" as "hir" liauyr).

Ta'n Vritaan ard-ghooagh er son ny croshyn ta ry-gheddyn ayns ny baljyn as ny baljyn beggey er feie ny Britaan agh er-lheh ayns y sheear jeh'n ard.

Yn balley boallit Sant-Maloù

Gyn çheet er ny mannoryn as ny cashtalyn slane, ta balley boallit ny ghaa ayn 'syn ard myr Sant-Maloù ayns y twoaie. She kiangley eddyr y Vritaan, Ellanyn Vooir Eeaght as Sostyn eh yn balley shen as she kione jurnaa yn sleih eh. She yn boayl ruggyree y screeudeyr shennaghys Louis Duchesne, yn ughtar scanshoil Chateaubriand, yn chaptyn lhong roosteyrys Robert Surcouf, as y ronseyder Jacques Cartier. Ta'n balley Rosko shirveishit lesh kiangley mooiragh lesh Pobblaght Nerin as lesh Sostyn.

Shenn-wheiggaghyn ny aspickyssyn y Vritaan

T'ad ny baljyn trome-cheeallagh ny:

She Enez Eusa yn ellan ta jannoo y cagliagh eddyr y Keayn Sheear as Mooir yn Eeaght. T'ad ny hellanyn smoo scanshoil elley ny:

Çhengaghyn[reagh]

Ta cowraghyn straiddey ayns daa hengey ry-akin ayns ardjyn Britaanishagh

Myr ta ayns y Rank hene, ta'n Rangish ny hengey oikoil ayns y Vritaan, as t'eh ny hengey vayrey er feie ny çheerey. Cha nel staydys oikoil ec ny daa hengey ardjynagh, yn çhengey Gallo as yn Vritaanish. T'ad cummit seose ec ny hardjyn ynnydagh. Va'n Vritaanish ny hengey smoo scanshoil derrey ny 1960ee. Ec y traa shen v'ee ec ny smoo ny 1,300,000 dy leih. Jiu cha nel agh 300,000 dy loayreyderyn.

Kianglaghyn mooie[reagh]