Yn Vritaan (çheer)
Ass Wikipedia.
- She yn red as bun-chooish da'n duillag shoh na yn çheer. My vel sym ayd ayns keeall elley yn 'ockle shoh, lhaih Yn Vritaan.
She shenn reeriaght as diucaght neuchrogheydagh, as ard Frangagh ee yn Vritaan (Britaanish: Breizh, focklit magh myr [bʁejs]; Frangish: Bretagne, focklit magh myr [bʁətaɲ]; ayns y çhengey Gallo: Bertaèyn). She nane jeh ny h-Ashoonyn Celtiagh ee.
Va'n ard shendeeagh rheynnit eddyr daa régions noa-emshiragh ny Frank. She Bretagne yn ennym ta currit er 80% jeh'n shenn-ard, chouds ta'n 20% faagit currit stiagh ayns ard noa lesh yn ennym Pays-de-la-Loire.
Ta'n Vritaan soit er kione çheerey mooar ayns sheear hwoaie ny Frank, eddyr Mooir yn Eeaght da'n twoaie as Baie ny Biscaayn da'n jiass. T'ee 34,034 km2 er eaghtyr. Ta'n ard shendeeagh rheynnit ayns queig ardjyn: Penn-ar-Bed da'n sheear, Aodoù-an-Arvor da'n twoaie, Il-ha-Gwilen da'n shiar hwoaie, Liger-Atlantel da'n shiar yiass as Mor-Bihan 'sy jiass.
Ayns Jerrey Geuree 2006 va 4,300,500 cummaltee ayn. Ta 72% jeh'n phobble soit ayns y région Bretagne as 28% ayns y région Pays-de-la-Loire. 'Sy vlein 1999 v'ad Naoned (711,120), Roazhon (521,188) as Brest (303,484) ny h-ard-valjyn smoo ayn.
Cummal |
[reaghey] Shennaghys
Va shennaghys ny Britaan as ny Bretin Mooar kianglit rere Cur stiagh ny Normanagh er Sostyn, 1066. V’ad Conan IV, Duic ny Britaan, Juan ny Britaan, Eearley Richmond, Thomas Randolph, 1d Eearley Moray (FitzRandolph ass Middleham), Brian FitzAlan, yn Çhiarn FitzAlan Bedale (Lhiass-ree Nalbin da Edard I Hostyn) ny Britaanee smoo scanshoil ayns shennaghys ny h-Albey.
[reaghey] Cooney ny Loghlynagh
Geiyrt er yn co-chaggeeaght ladoosagh Corno-Loghlynagh 'sy vlein 722 ec Cah Hehil (Padstow yn noa-emshiree) va cur stap er ny Sostynee cur stiagh er y Chorn rish tammylt beg, va bunnit co-chaggeeaght eddyr ny Britaanee as ny Loghlynee ayns y Vritaan. ‘Sy vlein 865 va ny Frangee currit fo haart ayns Cah Brissarthe. Va ny reeghyn Frankagh Robert IV, Niartal as Ranulf I ass Aquitaine marrooit. Va’n Vritaan currit er enney myr steat seyr.
[reaghey] Ny Yindyssyn
Ta'n Vritaan ard-ghooagh er cheu ny claghyn hoit ta skahit er feie yn chione çheerey. Ta ny çheughaghyn smoo soit ayns Karnag. Foast, cha nel fys ec peiagh erbee cre hon v'ad ny claghyn hoit shen jeerit. She ass y Vritaanish ny focklyn Baarle dolmen (ass "daol" boayrd as "maen" clagh) as menhir (ass "maen" as "hir" liauyr).
Ta'n Vritaan ard-ghooagh er son ny croshyn ta ry-gheddyn ayns ny baljyn as ny baljyn beggey er feie ny Britaan agh er-lheh ayns y sheear jeh'n ard.
Gyn çheet er ny mannoryn as ny cashtalyn slane, ta balley boallit ny ghaa ayn 'syn ard myr Sant-Maloù ayns y twoaie. She kiangley eddyr y Vritaan, Ellanyn Vooir Eeaght as Sostyn eh yn balley shen as she kione jurnaa yn sleih eh. She yn boayl ruggyree y screeudeyr shennaghys Louis Duchesne, yn ughtar scanshoil Chateaubriand, yn chaptyn lhong roosteyrys Robert Surcouf, as y ronseyder Jacques Cartier. Ta'n balley Rosko shirveishit lesh kiangley mooiragh lesh Pobblaght Nerin as lesh Sostyn.
T'ad ny baljyn trome-cheeallagh ny:
She Enez Eusa yn ellan ta jannoo y cagliagh eddyr y Keayn Sheear as Mooir yn Eeaght. T'ad ny hellanyn smoo scanshoil elley ny:
- enez Vriad
- enez Vaz
- Molenez
- enez Sun
- ellanyn Glenan (Inizi Glenan)
- enez Groe
- ar Gerveur
- Houad
- Edig
- Enizenac'h
- an Arzh
[reaghey] Çhengaghyn
Myr ta ayns y Rank hene, ta'n Rangish ny hengey oikoil ayns y Vritaan, as t'eh ny hengey vayrey er feie ny çheerey. Cha nel staydys oikoil ec ny daa hengey ardjynagh, yn çhengey Gallo as yn Vritaanish. T'ad cummit seose ec ny hardjyn ynnydagh. Va'n Vritaanish ny hengey smoo scanshoil derrey ny 1960ee. Ec y traa shen v'ee ec ny smoo ny 1,300,000 dy leih. Jiu cha nel agh 300,000 dy loayreyderyn.
