Yn Danvarg
Ta'n Danvarg (Danvargish: Danmark, focklit magh myr [ˈd̥ænmɑɡ̊], shenn-emshiragh: [ˈd̥anmɑːɡ̊]) ny çheer Loghlinagh 'syn Oarpey Hwoaie as t'ee ny h-oltey shinsharagh jeh Reeriaght y Danvarg. T'ee ny çheer smoo jiassagh jeh ny Çheeraghyn Nordagh; çheu heear yiass veih'n Toolynn as çheu yiass veih Norlynn, as t'ee çhemmit da'n jiass liorish y Ghermaan. Ta'n Danvarg caglit liorish y Vooir Valtagh da'n shiar as Mooir Hostyn da'n sheear myrgeddin. Ta'n çheer jeant seose jeh lieh-innys mooar Jylland (ny Jutland) as ram ellanyn, y Teelynn (Sjælland), Fyn, Vendsyssel-Thy, Lolland, Falster as Bornholm, chammah as keeadyn dy ellanyn beggey elley as yn ennym yn Ellanragh Danvargagh currit orroo. Ta beeal dys y Vooir Valtagh stiurit as fo smaght ec y Danvarg er feie traa liauyr, er oyr nagh vel entreilys dys y Vooir harrish ushtey jargal agh trooid nane jeh tree ammyryn, er enney lhien myr "Keyllyssyn y Danvarg".
Ta'n Danvarg ny reeriaght vunraghtoil lesh corys ard-whaiylagh myr corys reiltys eck. Ta reiltys ec keim y steat eck as reiltyssyn ynnydagh ayns 98 baljaghtyn. Ta'n Danvarg ny h-oltey jeh'n Unnaneys Oarpagh veih'n vlein 1973, agh cha nel y çheer ny cooid jeh cryss yn oarey. Ta'n Danvarg ny bun-oltey jeh'n RCAH (NATO) as yn RCTL.
Ta'n Danvarg, lesh tarmaynys capitlagh seyr-vargagh as steat lhiassee mooar ayn,[6] rang-oardit rere un towse, myr y chied çheer 'sy theihll lesh y cheim s'yrdjey dy cho-chormid çheet stiagh. Rere yn earishlioar dellal Americaanagh Forbes, ta'n çhymmyltaght dellal share 'sy theihll ec y Danvarg.[7] Veih 2006 dys 2008, chur towshanyn[8] y Danvarg myr "y boayl s'maynrey 'sy theihll," as ny h-eiyrtyssyn shen bunnit er towshanyn slaynt, lhiassee, as ynsee. Ta Ayndagh Shee Dowanagh jeh'n vlein 2009 rang-oardraghey yn Danvarg myr y nah heer 'sy theihll er cooishyn shee, lurg y Teelynn Noa.[9] Ayns Ayndagh Tastidyn Sollaghey-Laue ny bleeaney 2008 va'n Danvarg rang-oardit myr y çheer lesh y chooid by loo jeh sollaghey-laue 'sy theihll,[10] as y stayd shen rheynnit lesh y Toolynn as y Teelynn Noa.
Ta'n çhengey ashoonagh, y Danvargish, cosoylagh rish y Toolynnish as y Norlynnish, as ta kianglaghyn shenndeeagh as cultooragh lajer eddyr ny tree cultooryn. Ta 82.0% jeh cummaltee yn Danvarg as 90.3% jeh ny Danvargee nyn olteynyn jeh agglish Lutheragh y steat. Ta seyraanaght joarree ec mygeayrt 9% jeh sleih-earroo ny çheerey; ta'n chooid smoo jeu çheet ass çheeraghyn Loghlinagh elley.
Cultoor
[reagh | reagh y bun]Ta ennym mooar er ram Danvargee 'sy theihll cultooragh, lheid as y skeeandagh Ole Rømer, y fallsoonagh Søren Kierkegaard, y screeudeyr Hans Christian Andersen, y fishigagh Niels Bohr, as Lars Ulrich ass Metallica.
Noteyn
[reagh | reagh y bun]Imraaghyn
[reagh | reagh y bun]- ↑ "Not one but two national anthems". Shirveishaght Cooishyn Joarree yn Danvarg. Tashtit veih’n lhieggan bunneydagh er 15 Boaldyn 2014. Feddynit er 18 Boaldyn 2014.
- 1 2 "Denmark" (ayns Baarle). International Monetary Fund. Feddynit er 1 Jerrey Fouyir 2009.
- ↑ "data.worldbank.org". World Bank. Feddynit er 26 Luanistyn 2023.
- ↑ "data.worldbank.org".
- ↑ "Human Development Report". Human Development Report.
- ↑ (Baarle) Esping-Andersen, G. (1990). The Three Worlds of Welfare Capitalism. Princeton, NJ: Princeton University Press.
- ↑ "Forbes: Denmark has the best business climate in the world". Copenhagen Capacity (ayns Baarle). www.copcap.com. Feddynit er 3 Luanistyn 2009.
- ↑ "ABC News: Great Danes: The Geography of Happiness" (ayns Baarle). Abcnews.go.com. Feddynit er 5 Boaldyn 2009.
- ↑ (Baarle) Global Peace Index Rankings 2008. Vision of Humanity.
- ↑ "Transparency International, 2008 Corruption Perceptions Index". Transparency.org. Er ny hashtey veih y lhieggan bunneydagh er 2009-11-23. Feddynit er 20 Luanistyn 2009.
|
|
She bun ta'n art shoh. Cur rish, son foays y yannoo da Wikipedia. |
- Yn Danvarg
- Reeriaghtyn barbaragh
- Steatyn Creestee
- Çheeraghyn yn Oarpey
- Monarkaght y Danvarg
- Çheeraghyn-oltey Reagheydys Chonaant yn Atlantagh Hwoaie
- Çheeraghyn-oltey yn Unnaneys Oarpagh
- Çheeraghyn-oltey Unnaneys y Veanvooir
- Çheeraghyn-oltey ny h-Ashoonyn Unnaneysit
- Olteynyn y Choonseil Nordagh
- Ny çheeraghyn Nordagh
- Ardjyn staddyssaghtoil NUTS 2 yn Unnaneys Oarpagh
- Loghlin
- Çheeraghyn-oltey Choonseil yn Oarpey
- Steatyn as thallooyn bunnit 'sy 8oo eash
- Çheeraghyn-oltey yn RCTL
