Yn Danvarg
| Y Danvarg Danmark (Danvargish) |
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Arrane ashoonagh: "Der er et yndigt land" "Ta Çheer Aalin ayn" Arrane reeoil: "Kong Christian stod ved højen mast"[a] ("Hass Ree Christian liorish y chroan ooasle") |
||||||
| Preeu-valley (as y balley smoo) | København | |||||
| Çhengey oikoil | Danvargish | |||||
| Çhengaghyn ardjynagh er enney | Germaanish | |||||
| Reiltys | Monarkaght vunraghtoil pharlamaidagh unnaneagh | |||||
| - | Monark | Ferdorraghey X | ||||
| - | Ard-vinishter | Mette Frederiksen | ||||
| Cur ry-cheilley | 8oo eash | |||||
| Entreilys gys yn UO | 1 Jerrey Geuree 1973 | |||||
| Eaghtyr | ||||||
| - | Yn clane | 43,098.31 km² (134oo) 16,640 mi ker |
||||
| - | Ushtey (%) | 1.6 | ||||
| Earroo yn phobble | ||||||
| - | Ooley 2009 | 5,519,441 (108oo) | ||||
| - | Coontey-pobble | 5,822,863[2] | ||||
| - | Glooaght | 127.9/km² (78oo) 331.2/mi ker |
||||
| LTS (CCK) | Ooley 2008 | |||||
| - | Yn clane | $204.269 billoon[3] (49oo) | ||||
| - | Yn dooinney | $37,304[3] (16oo) | ||||
| LTS (ennymagh) | Ooley 2008 | |||||
| - | Yn clane | $340.029 billoon[3] (27oo) | ||||
| - | Yn dooinney | $62,097[3] (5oo) | ||||
| Gini (2008) | 21.7 (injil) (1d) | |||||
| ALD (2007) | ▲ 0.955[4] (feer ard) (16oo) | |||||
| Argid | krone (DKK) |
|||||
| Traa ynnydagh | CET (UTC+1) | |||||
| - | Souree (TTLS) | CEST (UTC+2) | ||||
| Coad eddyr-voggyl | .dk2 | |||||
| Coad çhellvane | +45 | |||||
| 2 | Ta .eu ymmydit myrgeddin, myrane lesh çheeraghyn elley yn Unnaneys Oarpagh. | |||||
Ta'n Danvarg (Danvargish: Danmark, focklit magh myr [ˈd̥ænmɑɡ̊], shenn-emshiragh: [ˈd̥anmɑːɡ̊]) ny çheer Loghlinagh 'syn Oarpey Hwoaie as t'ee ny h-oltey shinsharagh jeh Reeriaght y Danvarg. T'ee ny çheer smoo jiassagh jeh ny Çheeraghyn Nordagh; çheu heear yiass veih'n Toolynn as çheu yiass veih Norlynn, as t'ee çhemmit da'n jiass liorish y Ghermaan. Ta'n Danvarg caglit liorish y Vooir Valtagh da'n shiar as Mooir Hostyn da'n sheear myrgeddin. Ta'n çheer jeant seose jeh lieh-innys mooar Jylland (ny Jutland) as ram ellanyn, y Teelynn (Sjælland), Fyn, Vendsyssel-Thy, Lolland, Falster as Bornholm, chammah as keeadyn dy ellanyn beggey elley as yn ennym yn Ellanragh Danvargagh currit orroo. Ta beeal dys y Vooir Valtagh stiurit as fo smaght ec y Danvarg er feie traa liauyr, er oyr nagh vel entreilys dys y Vooir harrish ushtey jargal agh trooid nane jeh tree ammyryn, er enney lhien myr "Keyllyssyn y Danvarg".
Ta'n Danvarg ny reeriaght vunraghtoil lesh corys ard-whaiylagh myr corys reiltys eck. Ta reiltys ec keim y steat eck as reiltyssyn ynnydagh ayns 98 baljaghtyn. Ta'n Danvarg ny h-oltey jeh'n Unnaneys Oarpagh veih'n vlein 1973, agh cha nel y çheer ny cooid jeh cryss yn oarey. Ta'n Danvarg ny bun-oltey jeh'n RCAH (NATO) as yn RCTL.
Ta'n Danvarg, lesh tarmaynys capitlagh seyr-vargagh as steat lhiassee mooar ayn,[5] rang-oardit rere un towse, myr y chied çheer 'sy theihll lesh y cheim s'yrdjey dy cho-chormid çheet stiagh. Rere yn earishlioar dellal Americaanagh Forbes, ta'n çhymmyltaght dellal share 'sy theihll ec y Danvarg.[6] Veih 2006 dys 2008, chur towshanyn[7] y Danvarg myr "y boayl s'maynrey 'sy theihll," as ny h-eiyrtyssyn shen bunnit er towshanyn slaynt, lhiassee, as ynsee. Ta Ayndagh Shee Dowanagh jeh'n vlein 2009 rang-oardraghey yn Danvarg myr y nah heer 'sy theihll er cooishyn shee, lurg y Teelynn Noa.[8] Ayns Ayndagh Tastidyn Sollaghey-Laue ny bleeaney 2008 va'n Danvarg rang-oardit myr y çheer lesh y chooid by loo jeh sollaghey-laue 'sy theihll,[9] as y stayd shen rheynnit lesh y Toolynn as y Teelynn Noa.
Ta'n çhengey ashoonagh, y Danvargish, cosoylagh rish y Toolynnish as y Norlynnish, as ta kianglaghyn shenndeeagh as cultooragh lajer eddyr ny tree cultooryn. Ta 82.0% jeh cummaltee yn Danvarg as 90.3% jeh ny Danvargee nyn olteynyn jeh agglish Lutheragh y steat. Ta seyraanaght joarree ec mygeayrt 9% jeh sleih-earroo ny çheerey; ta'n chooid smoo jeu çheet ass çheeraghyn Loghlinagh elley.
Cultoor
[reagh | reagh y bun]Ta ennym mooar er ram Danvargee 'sy theihll cultooragh, lheid as y skeeandagh Ole Rømer, y fallsoonagh Søren Kierkegaard, y screeudeyr Hans Christian Andersen, y fishigagh Niels Bohr, as Lars Ulrich ass Metallica.
Noteyn
[reagh | reagh y bun]Imraaghyn
[reagh | reagh y bun]- ↑ "Not one but two national anthems". Shirveishaght Cooishyn Joarree yn Danvarg. Er ny hashtey veih’n lhieggan bunneydagh er 15 Boaldyn 2014. Feddynit magh er 18 Boaldyn 2014.
- ↑ Marranys: Cha nel yn imraa taishbynit dy kiart. Jeeagh er y docamadys son sonreeaghtyn.
- ↑ a b c d "Denmark" (ayns Baarle). International Monetary Fund. Feddynit magh er 01-10-2009.
{{cite web}}: Check date values in:|accessdate=(cooney)CS1 maint: çhengey gyn enney (link) - ↑ Human Development Report 2009. Ny h-Ashoonyn Unnaneysit. Feddynit magh er 5 Jerrey Fouyir 2009.
- ↑ (Baarle) Esping-Andersen, G. (1990). The Three Worlds of Welfare Capitalism. Princeton, NJ: Princeton University Press.
- ↑ "Forbes: Denmark has the best business climate in the world". Copenhagen Capacity (ayns Baarle). www.copcap.com. Feddynit magh er 03-08-2009.
{{cite web}}: Check date values in:|accessdate=(cooney)CS1 maint: çhengey gyn enney (link) - ↑ "ABC News: Great Danes: The Geography of Happiness" (ayns Baarle). Abcnews.go.com. Feddynit magh er 05-05-2009.
{{cite web}}: Check date values in:|accessdate=(cooney)CS1 maint: çhengey gyn enney (link) - ↑ (Baarle) Global Peace Index Rankings 2008. Vision of Humanity.
- ↑ "Transparency International, 2008 Corruption Perceptions Index". Transparency.org. Er ny hashtey veih yn lhieggan bunneydagh er 2009-11-23. Feddynit magh er 20-08-2009.
{{cite web}}: Check date values in:|accessdate=(cooney)
Reagheydys Chonaant yn Atlantagh Hwoaie (RCAH) |
|
|---|---|
| Olteynyn | Albaan, yn · Chanadey, y · Çheck, y · Çheer Injil, y · Chroit, y · Clovack, y · Clovean, y · Danvarg, y · Eeslynn, yn · Estaan, yn · Finnlynn · Ghermaan, y · Ghreag, y · Iddaal, yn · Latvey, y · Litaan, y · Montenegro · Lucsemburg · Norlynn · Pholynn, y · Phortiugal, y · Rank, y · Reeriaght Unnaneysit · Romaan, y · Spaainey, y · Steatyn Unnaneysit, ny · Toolynn, y · Turkee, y · Ungaar, yn · Vassadoan Hwoaie, y · Velg, y · Vulgeyr, y |
Yn Choonseil Nordagh |
|
|---|---|
| Olteynyn | Danvarg, yn · Eeslynn, yn · Finnlynn · Norlynn · Toolynn, yn |
| Fo-olteynyn | Åland · Ellanyn ny Geyrragh · Greenlynn |
|
|
She bun ta'n art shoh. Cur rish, son foays y yannoo da Wikipedia. |
- Yn Danvarg
- Reeriaghtyn barbaragh
- Steatyn Creestee
- Çheeraghyn yn Oarpey
- Monarkaght y Danvarg
- Çheeraghyn-oltey Reagheydys Chonaant yn Atlantagh Hwoaie
- Çheeraghyn-oltey yn Unnaneys Oarpagh
- Çheeraghyn-oltey Unnaneys y Veanvooir
- Çheeraghyn-oltey ny h-Ashoonyn Unnaneysit
- Olteynyn y Choonseil Nordagh
- Ny çheeraghyn Nordagh
- Ardjyn staddyssaghtoil NUTS 2 yn Unnaneys Oarpagh
- Çheeraghyn Loghlin
- Çheeraghyn-oltey Choonseil yn Oarpey
- Steatyn as thallooyn bunnit 'sy 8oo eash
- Çheeraghyn-oltey yn RCTL
