Yn Oarpey

Ass Wikipedia.
(Aa-enmyssit ass Yn Europey)
Gow gys: stiureydys, ronsee

Yn Oarpey

Europe (orthographic projection).svg

Eaghtyr 10,180,000 km²
3,930,000 mi ker
Earroo yn phobble 712,000,000
Glooaght 70/km² (mygeayrt 181/sq mi)
Çheeraghyn c.50
Kerçheenyssyn 5
Çhengaghyn Ind-Oarpagh
Finn-Oogragh
Turkagh
Bascish
Maltish
Traa ynnydagh UTC+0 gys UTC+3

She fer jeh shiaght mooar-rheynnyn ny cruinney ee yn Oarpey (ASE[ˌənʲˈɔːrpə]) ny yn Europey (ASE[ˌənʲjuˈroːpə]). T'ee coodaghey lieh-innys heear ny h-Oaraishey, as t'ee goll er scarrey magh veih'n Aishey liorish Sleityn ny h-Ooral as Sleityn ny Coagaash, Awin ny h-Ooral, y Vooir Chaspagh as y Vooir Ghoo, as ny h-ushtaghyn ta kiangley yn Vooir Ghoo rish y Vooir Aejeeanagh. Ta'n Oarpey çhemmit liorish y Cheayn Sheear da'n twoaie as da'n sheear, liorish y Veanvooir da'n jiass, as liorish y Vooir Ghoo as ny h-ushtaghyn kianglee eck da'n shiar yiass.

Ta'n Oarpey ny nah vooar-rheynn sloo rere eaghtyr thallooin, as t'ee coodaghey 10,180,000 kilomeaderyn kerrinagh (3,930,000 meeilaghyn kerrinagh), ny 2% jeh eaghtyr ny cruinney ny 6.8% jeh'n eaghtyr thallooin eck. Mastey ny 50 çheeraghyn 'syn Oarpey, she yn Roosh y fer smoo rere eaghtyr as rere earroo yn phobble eck (ga dy vel cooid vooar jeh'n çheer shen soit 'syn Aishey), as she Ard-valley yn Phaab y fer sloo. Ta'n Oarpey ny trass mooar-rheynn smoo rere earroo yn phobble, lurg yn Aishey as yn Affrick, lesh 733,000,000 dooinney, ny 11% jeh pobble ny cruinney.

She boayl ruggyree chultoor yn neear t'ayn 'syn Oarpey, as 'sy Çhenn-Ghreag er lheh. Va paart mooar eck ayns cooishyn y theihll veih'n 16oo eash er oaie, as lurg toshiaghey yn choloinaghys er lheh. Eddyr y 16oo as y 20oo eash va America, cooid vooar jeh'n Affrick, y Faarkeylann as cooid vooar jeh'n Aishey fo stiurey phooaraghyn Oarpagh. Va'n daa Chaggey Dowanagh jeerit er yn Oarpey, as rere shen haghyr failleil ayns cleayney Oarpagh er yn ardan dowanagh roish mean y 20oo eash tra dirree scansh yn Unnaneys Soveidjagh as ny Steatyn Unnaneysit. Car y Chaggey Feayr hie yn Oarpey er ny rheynn magh liorish y Churtan Yiarn eddyr NATO 'sy neear as Conaant Warszawa 'sy niar. Ren cur-ry-cheilley yn Oarpey cur Coonseil ny h-Oarpey as yn Unnaneys Oarpagh er bun 'syn Oarpey Heear. Lurg tuittym yn Unnaneys Soveidjagh 'sy vlein 1991 ren y ghleashaght shen lheanaghey magh gys y niar.

Çheeraghyn 'syn Oarpey[reagh]

Europe political map.png
Çheer Eaghtyr Earroo yn phobble Ard-valley
Hiar
Flag of Slovakia.svg Y Clovack 48,845 km² 5,422,366 Bratislava
Flag of Moldova.svg Moldova 33,843 km² 4,434,547 Chişinău
Flag of Ukraine.svg Yn Ookraan 603,700 km² 48,396,470 Kyiv
Flag of the Czech Republic.svg Y Phobblaght Çheck 78,866 km² 10,256,760 Praag
Flag of Poland.svg Y Pholynn 312,685 km² 38,625,478 Warsaw
Flag of Romania.svg Y Romaan 238,391 km² 22,303,552 Bucharest
Flag of Russia.svg Y Roosh 3,960,000 km² 106,037,143 Moscow
Flag of Hungary.svg Yn Ungaar 93,030 km² 10,075,034 Budapest
Flag of Belarus.svg Y Velaroosh 207,600 km² 10,335,382 Minsk
Twoaie
Flag of Denmark.svg Y Danvarg 43,094 km² 5,368,854 Copenhagen
Flag of Iceland.svg Yn Eeslynn 103,000 km² 279,384 Reykjavík
Flag of Estonia.svg Yn Estaan 45,226 km² 1,415,681 Tallinn
Flag of Finland.svg Finnlynn 336,593 km² 5,157,537 Helsinki
Flag of Latvia.svg Y Latvey 64,589 km² 2,366,515 Riga
Flag of Lithuania.svg Y Litaan 65,200 km² 3,601,138 Vilnius
Flag of Norway.svg Norlynn 324,220 km² 4,525,116 Oslo
Flag of Ireland.svg Pobblaght Nerin 70,280 km² 4,015,676 Balley Aah Cleeah
Flag of the United Kingdom.svg Y Reeriaght Unnaneysit 244,820 km² 59,778,002 Lunnin
Flag of Sweden.svg Y Toolynn 449,964 km² 9,067,049 Stockholm
Jiass
Flag of Albania.svg Yn Albaan 28,748 km² 3,544,841 Tirana
Flag of Andorra.svg Andorra 468 km² 68,403 Andorra la Vella
Flag of the Vatican City.svg Ard-Valley yn Phaab 0.44 km² 900 Ard-Valley yn Phaab
Flag of Bosnia and Herzegovina.svg Bosnia as Herzegovina 51,129 km² 3,964,388 Sarajevo
Flag of Croatia.svg Y Chroit 56,542 km² 4,390,751 Zagreb
Flag of Slovenia.svg Y Clovean 20,273 km² 1,932,917 Ljubljana
Flag of Greece.svg Y Ghreag 131,940 km² 10,645,343 Yn Atheen
Flag of Italy.svg Yn Iddaal 301,230 km² 57,715,625 Yn Raue
Flag of Kosovo.svg Kosovo* 10,908 km² 1,900,000 Priština
Flag of Montenegro.svg Montenegro 13,812 km² 616,258 Podgorica
Flag of Portugal.svg Y Phortiugal 91,568 km² 10,084,245 Lisbon
Flag of San Marino.svg San Marino 61 km² 27,730 San Marino
Flag of Serbia.svg Y Serb 88,361 km²+ 9,598,000 Belgraaid
Flag of Spain.svg Y Spaainey 498,506 km² 40,077,100 Madrid
Flag of Malta.svg Y Valta 316 km² 397,499 Valletta
Flag of Macedonia.svg Yn Vasseydoan 25,333 km² 2,054,800 Skopje
Flag of Bulgaria.svg Y Vulgeyr 110,910 km² 7,621,337 Sofia
Heear
Flag of Austria.svg Yn Austeyr 83,858 km² 8,169,929 Veen
Flag of Switzerland.svg Yn Elveeish 41,290 km² 7,301,994 Bern
Flag of the Netherlands.svg Y Çheer Injil 41,526 km² 16,318,199 Amsterdam
Flag of Germany.svg Y Ghermaan 357,021 km² 83,251,851 Berleen
Flag of Liechtenstein.svg Liechtenstein 160 km² 32,842 Vaduz
Flag of Luxembourg.svg Lucsemburg 2,586 km² 448,569 Lucsemburg
Flag of Monaco.svg Monaco 1.95 km² 31,987 Monaco
Flag of France.svg Y Rank 547,030 km² 62,900,000 Paarys
Flag of Belgium.svg Y Velg 30,510 km² 10,274,595 Yn Vrussyl

*Cha nel Kosovo currit er enney agh ec 41 heer.
+Ta'n earroo shoh cur eaghtyr Kosovo 'syn earroo.

Farrys[reagh]

LTS per capita ayns 2002

As mooar rheynn, ta farrys ny h-Oarpey yn smoo ayns Dowan. Ta'n Unnaneys Oarpagh un dy yn daa smoo ayns Dowan. Dy yn steatyn oltey ayns yn UE, ta yn Ghermaan yn farrys ashoonagh smoo echey. Ta'n Euro yn argid dy 30 çheeraghyn europagh. Ta'n tromlagh dy yn keird ny UE lesh ny Steatyn Unnaneyssit, yn Roosh, yn Sheen, yn Injey as steatyn europagh elley.

Çhengaghyn[reagh]


Ta possanyn çhengagh ny ghaa er enney as lhaihderaght ayns yn Oarpey.

Çhengaghyn Romanagh[reagh]

Ta ny çhengaghyn Romanagh goll er loayrt ayns yn Oarpey Heear Yiass, as ayns y Romaan as Moldova. Shoh rolley ny çheeraghyn raad dy vel çhengey Romanagh goll er loayrt: Andorra, yn Iddaal, y Phortiugal, y Rank, y Spaainey, y Romaan, Moldova, y Velg, as ayns yn Elveeish.

Çhengaghyn Germaanagh[reagh]

Ta ny çhengaghyn Germaanagh goll er loayrt ayns yn Oarpey Heear Hwoaie as ardjyn yn Oarpey Veanagh. Shoh rolley ny çheeraghyn raad ta çhengey Ghermaanagh goll er loayrt: Norlynn, y Toolynn, y Ghermaan, y Reeriaght Unnaneyssit, Pobblaght Nerin, y Danvarg, y Çheer Injil, y Velg, yn Austeyr, Liechtenstein, yn Elveeish, yn Eeslynn, Lucsemburg, Finlynn as yn Iddaal.

Çhengaghyn Celtiagh[reagh]

Ta ny çhengaghyn Celtiagh goll er loayrt ayns yn Oarpey Heear, as ayns Pobblaght Nerin, yn Reeriaght Unnaneyssit as y Rank er lheh.

Çhengaghyn Slavagh[reagh]

Ta ny çhengaghyn Slavagh goll er loayrt ayns yn Oarpey Hiar Hwoaie as Hiar Yiass. Er y chooid smoo, t'ad goll er loayrt ayns y Roosh, yn Ookraan, y Velaroosh, y Pholynn, y Phobblaght Çheck, y Clovack, y Clovean, y Chroit, Bosnia as Herzegovina, y Serb, Montenegro, y Vasseydoan as y Vulgeyr.

Çhengaghyn elley[reagh]

Ta'n Ghreagish, yn Albaanish, yn Ungaarish, yn Estoinish, as yn Innlynnish goll er loayrt ayns yn Oarpey foast.

Commons-logo.svg

Ta tooilley coadanyn mychione yn Oarpey ry-gheddyn ayns Wikimedia Commons.